Maandag 03/08/2020

Wat België kan leren van Mandela

Beeld UNKNOWN

Patrick Dewael over amnestie: wel vergeven, nooit vergeten. Justitieminister De Clerck vindt dat er gepraat moet kunnen worden over amnestie voor collaborateurs uit de Tweede Wereldoorlog. Dewael, gewezen minister-president van de Vlaamse regering en oud-minister van Binnenlandse Zaken, stoorde zich aan het woord 'vergeten'.

Minister van Justitie Stefaan De Clerck toont zich bereid om te praten over amnestie voor collaborateurs uit de Tweede Wereldoorlog (DM 16/05). Volgens hem is het nodig om hierover in het parlement tot een sereen debat te komen om op die manier een streep te trekken onder een problematiek die al meer dan zesenzestig jaar de gemoederen in ons land beroert. Nu zijn er heel wat argumenten te vinden om deze donkere bladzijde uit onze Belgische geschiedenis om te slaan. Zo zijn de meeste daders en slachtoffers van de collaboratie, terreur en repressie intussen overleden. En het kan natuurlijk niet dat de nakomelingen van de collaborateurs van destijds vandaag nog hinder zouden ondervinden van de feiten die ooit gebeurd zijn. Vergeving, verzoening en wederzijds begrip zijn dus op hun plaats.

Maar ik verzet mij met alle macht tegen de volgende uitspraak van de minister: "Misschien moeten we het (de collaboratie) ook vergeten, want het gaat om het verleden." Stefaan De Clerck suggereert dat vergeten wat er ooit gebeurd is een 'daad van volwassenheid' zou zijn. Dit is een volkomen verkeerde visie. De collaboratie van tal van Vlamingen en Franstaligen met de Duitse nazi's mag nooit vergeten worden. Integendeel. Het is en blijft de taak van de overheid om onze jongeren te blijven waarschuwen voor de gevolgen van totalitarisme, extremisme en radicaal nationalisme. In die zin moeten we blijven investeren in de herinneringseducatie in ons onderwijs rond deze fenomenen. Daarnaast moet blijvende aandacht gaan naar de verdere uitbouw en promotie van het museum Flanders Fields in Ieper, het Fort van Breendonk, het Joods Museum voor Deportatie en Verzet in Mechelen en het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (SOMA) in Brussel. In die zin is het bemoedigend dat in de zomer van 2012 de 'Kazerne Dossin: Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten' recht tegenover de bestaande Dossinkazerne in Mechelen wordt geopend.

Elk van deze instellingen en de herinneringseducatie in het onderwijs hebben tot doel de komende generaties uit te leggen waartoe discriminatie, uitsluiting, racisme en onderdrukking kunnen leiden. Die generaties moeten leren inzien dat mensen alleen vrij kunnen praten, geloven en bijeenkomen in een democratische rechtsstaat waar de rechten van elke burger worden beschermd. Ze moeten ook onderwezen worden over de kwalijke gevolgen van elk systeem waarin een volk, een ras, een partij, een Führer of een geloof belangrijker wordt geacht dan de mens. We moeten onze kinderen doordringen van de categorische imperatief van de grote verlichtingsfilosoof Immanuel Kant, die stelde dat elke mens een doel op zich is, en geen middel.

Anoniem begraven in Rusland
Als kleinkind van gewezen minister Arthur Vanderpoorten - die wegens zijn politieke ideeën werd opgesloten in het concentratiekamp van Bergen Belsen en die er tien dagen voor de bevrijding stierf - ben ik ervoor beducht dat het verleden met één pennentrek zou worden uitgewist. Ik wil en ik kan de kampen niet vergeten, noch het regime dat ze met zijn racistische ideologie heeft ingericht. Ik wil en kan de motieven van de medestanders van Hitler en zijn trawanten niet vergeten.

Maar doorheen de jaren leerde ik ook begrip op te brengen voor wie zich gegriefd voelde door de excessen tijdens de repressie. Ik heb mededogen voor de jongens van zestien en zeventien jaar die vol dadendrang, maar verblind door hun Leiders, in een tijdsgeest waarin het bon ton was om de democratie failliet te verklaren, naar het Oostfront vertrokken om er tegen het onmenselijke communisme te vechten. Velen van hen liggen anoniem begraven in Oekraïne of Rusland, na meer dan zesenzestig jaar nog uitgespuwd door hun vaderland.

De voorbije dagen hoor ik opnieuw stemmen om tot amnestie te komen. Aangezien amnestie inhoudt dat men ook vergeet, verzet ik mij ertegen, zoals ik dat ook al zei bij mijn tussenkomst in de Kamer in februari 1994. Ik steun wel elke oproep tot wederzijds begrip en een vorm van verzoening en dit om dezelfde reden als die van Nelson Mandela, die 26 jaar op het Robbeneiland doorbracht als politieke gevangene onder het apartheidssysteem: "We vergeten niet maar vergeven wel, omdat we samen ons land moeten opbouwen." Het apartheidsregime was een misdadig regime, gebaseerd op racisme en geweld. Maar Zuid-Afrika slaagde erin te vergeven zonder te vergeten. Als Vlaming uit een land waar zesenzestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog die verzoening nog niet tot stand is gekomen, heb ik ontzag voor zoveel wijsheid van Nelson Mandela. Laat ons zijn voorbeeld volgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234