Woensdag 16/10/2019

De dag van

Waarom zijn poppen zo eng?

Chucky, een van de engste poppen uit de geschiedenis van de mensheid. Beeld Universal

Elke dag wordt er wel iets gevierd. Of het nu Dag van de Klant, het Pluimvee of het Palindroom is. De Morgen beantwoordt daarover deze zomervakantie elke dag een goede vraag. Vandaag: International Doll Day.

Een hele generatie millennials heeft nachtenlang wakker gelegen uit schrik voor een pop met ros haar, blauwe ogen, sproetjes, een streepjes-T-shirt en een blauwe salopette. Chucky, de moorddadige pop uit de horror-reeks Child’s Play. Maar er zijn nog enge poppen. Zo van die antieke exemplaren uit porselein, met wat glazige ogen. Hoe levensechter ze lijken, hoe enger ze zijn. Ook dat is horrormateriaal.

Nochtans zijn poppen in principe bedoeld om schattig en lief te zijn, behalve Chucky dan. Waarom jagen ze ons dan de stuipen op het lijf? Niemand minder dan Sigmund Freud zet ons op weg. Hij schreef ooit een essay getiteld das Unheimliche. Dat laat zich in het Engels vertalen naar uncanny en houdt in het Nederlands het midden tussen angstwekkend en geheimzinnig. Volgens Freud is das Unheimliche een twijfel over een duidelijk levenloos ding dan toch niet levend zou zijn, of omgekeerd. Poppen kunnen die twijfel oproepen, net als mannequins, wassen beelden en zelfs schaduwen.

Creepy

De Amerikaanse cognitief neurowetenschapper Thalia Wheatley werkt verder op het thema. Zij bekijkt daarvoor onze hersenen. Die reageren namelijk in slechts 170 milliseconden op gezichten en we zijn daarin niet kieskeurig. Twee cirkels en een kromme lijn volstaan om een gezicht te herkennen, zoals bij een smiley. Als ons brein dan een gezicht denkt te ontwaren, maar in een formaat waarop dat eigenlijk niet kan  zoals bij een pop van slechts 20 centimeter hoog – dan verzakt ons hart eventjes.

Een derde relevant element komt van een onderzoek van Knox College in het Amerikaanse Illinois. Dat probeerde het begrip ‘creepy’, eng dus, te definiëren. Dat onderzoek stelt dat mensen bang worden als iets of iemand ronduit gevaarlijk is. Als dat iets of iemand niet echt gevaarlijk is, maar wel onvoorspelbaar lijkt, vinden we het creepy en schuifelen we ongemakkelijk op onze stoel.

Er zijn dus redenen en verklaringen genoeg waarom poppen ons koude rillingen kunnen bezorgen. Al zal de kennismaking op jonge leeftijd met Chucky ook niet hebben geholpen.

Een beeld uit een boetiek ook bekend als een ziekenhuis voor antieke poppen in Rome. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234