Vrijdag 22/11/2019

Wetenschap

Waarom stapelen de Aarde-achtige planeten zich nu plots op?

Artistieke impressie van hoe de exoplaneet Ross 128b er zou kunnen uitzien, met op de achtergrond de rode dwergster Ross 128. Beeld AFP

Wordt de speurtocht naar buitenaards leven straks een luxeprobleem? Met de ontdekking van Ross 128b is er een nieuwe kandidaat in het rijtje aarde-achtige planeten toegevoegd, op 'amper' elf lichtjaren van ons zonnestelsel. Een fascinatie gedreven door pure nieuwsgierigheid.

In een baan rond de rode dwergster Ross 128 cirkelt een bijzondere planeet. Anderhalf keer zo zwaar als de aarde, op 7,5 miljoen kilometer afstand van een relatief rustige ster en vooral: niet zo heel ver weg. Ross 128b is met elf lichtjaren afstand de op één na dichtstbijzijnde 'exo-aarde' die al ontdekt is en moet enkel de Proxima b laten voorgaan. Die is vorig jaar gevonden en is 'slechts' 4,2 lichtjaar verwijderd.

Een team onder leiding van de Franse astronoom Xavier Bonfils deed de ontdekking met de HARPS-telescoop, gevestigd in Chili. De detectietool die daarvoor werd gebruikt, staat bekend als de 'radial-velocity methode'. Sterren bewegen dichter en verder van de aarde dankzij de zwaartekracht van exoplaneten, die zich in een omloopbaan rond die ster bewegen. Door de schommelbeweging van de ster te meten, kun je indirect dus ook een exoplaneet detecteren.

Heilige graal

Niet alleen het universum blijft zo uitdijen, ook onze astronomische kennis. Een kleine kwarteeuw na de ontdekking van de eerste exoplaneet in 1995 staat de teller ondertussen al op meer dan tweeduizend en de ontdekking van Kepler 186f in 2014 bracht een nieuw fenomeen teweeg: de aarde-achtige planeet, een exoplaneet met ongeveer de omvang van de aarde en in de leefbare zone van een ster. Die schurken ondertussen ook al tegen de honderd aan.

Waarom stapelen die aarde-achtige planeten zich nu plots op? Geen verrassing, zo ziet Conny Aerts, directeur van het Instituut voor Sterrenkunde aan de KU Leuven. "Dit past volledig in de langetermijnplanning binnen de sterrenkunde. Het grondinstrument waarmee bijvoorbeeld Ross 128b is ontdekt, bestaat al meer dan tien jaar. Dat betekent lang meten, data verzamelen en efficiëntere analysemethodes ontwikkelen." Dat werpt nu zijn vruchten af.

"Dankzij die stijgende nauwkeurigheid kunnen we nu gericht op zoek gaan naar relatief kleine planeten bij relatief zwakke, rode sterren", vertelt haar collega-onderzoeker aan het Instituut Bart Vandenbussche. Die combinatie is belangrijk in de zoektocht naar de heilige graal: een planeet met de perfecte omstandigheden, waar buitenaards leven aanwezig is.

Die fascinatie blijft de motor van de sterrenkunde. "Wat wij doen is puur nieuwsgierig gedreven onderzoek", zegt Aerts. "Maar onderschat niet hoe belangrijk dat is. Een rondvraag bij 15-jarigen bracht, ongeacht afkomst of sociale klasse, als belangrijkste levensvraag: is er buitenaards leven?"

E.T.

De heilige graal is Ross 128b wellicht niet. "De ideale ster is dit zeker niet. Te actief, waardoor er veel ioniserende stralen op het oppervlak vallen", denkt Vandenbussche. Maar elke nieuwe ontdekking is wel een nieuwe kans. Naar schatting herbergt onze Melkweg meer dan 100 miljard planeten, waarvan zo'n 10 miljard 'bewoonbaar'. "Elke astronoom die iets kent van statistiek, zal zeggen dat er ergens een planeet is met omstandigheden die leven hebben toegelaten."

Die omstandigheden meten is de volgende stap. "Of een atmosfeer bewoonbaar is, hangt af van de moleculen die je daar aantreft, zoals zuurstof en koolstof", zegt Aerts. Die atmosferische onderzoeksstap is ook al ingecalculeerd. In 2019 treedt daarvoor de James Webb Space Telescope van NASA in werking, in 2024 de Europese Extremely Large Telescope. En hoe dichter de planeet, hoe beter de observatie. Het specifieke opzet van de PLATO-missie die in 2025 van start gaat: heel veel planeten vinden in onze achtertuin, naar astronomische normen dan toch.

De kans dat E.T. zich in onze achtertuin bevindt, is dan weer bijna onbestaand. Al schuilt in elke sterrenkundige een beetje Spielberg. "In 1995 hadden we nooit gedacht om een exoplaneet aan te treffen. Misschien moeten we nu ook maar voorzichtig zijn met pessimisme", zegt Vandenbussche.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234