Dinsdag 04/08/2020

Schatten jagen

Waarom geocaching uitgroeit tot het grootste spel ter wereld

Beeld DM

Ooit een oude man bij valavond eigenaardig zien snuffelen in de bosjes voorbij de berm? De kans is groot dat u een geocacher hebt gespot: een moderne schattenjager, gewapend met een gps, die zoekt voor de fun en de punten. "De homo ludens is van alle tijden." De Morgen trok een avond mee bos en veld in.

"Het pijltje op mijn gps wil maar niet verschijnen", klaagt Robbe (codenaam Geowob) tegen Dirk (codenaam Johnny Lightning), die uitgezakt in zijn wagen ontspant, met de voeten op de rand van zijn geopende deur. Het is halfacht 's avonds. Op de parking van de Sint-Gerardus Majella-kerk van Putte worden we opgewacht door De Mannen van de Nacht, een Antwerpse groep geocachers. Behalve Robbe en Dirk zijn ook Jean (Spetterke) en Tom (Lord T) van de partij. Mochten de mannen niet van middelbare leeftijd zijn, dan zouden zij allicht het etiket 'hangjongeren' op de borst gespeld krijgen. Iedereen houdt zijn gps-toestel in de aanslag - bij Robbe wil het instellen maar niet lukken - en we trekken het jaagpad op.

Voor zij die er niet mee bekend zijn, klinkt geocaching als een marginaal fenomeen. Toch gaat het om een wijdverspreid zoekspel dat ook in België op een grote populariteit kan rekenen. Geef in Google het begrip in en er duiken tientallen Belgische geocachinggroepen en -community's op. Heel wat oudere mensen nemen deel, maar ook tal van gezinnen en het schijnt zelfs een hit te zijn op vrijgezellenfeesten.

Zoek een schat met de gps. Dat is de korte samenvatting van geocaching. Op de website geocaching.com liggen miljoenen gps-coördinaten te grabbel van die schatten, de zogenaamde caches. Het enige wat de zoeker (de cacher) behoeft, is een gps-toestel of een smartphone met gps-functie.

De caches komen voornamelijk voor in groene gebieden waar het aangenaam zoeken is. Zoals in Putte, waar wij de eerste cache vinden achter een boom in de berm van het jaagpad. Het gaat om een vogelnestje met daarin een houten doos, op slot gezet met een cijferslot. "Dit is een verzorgde cache", vertelt Dirk. "Andere caches zijn vaak niet meer dan een filmrolletje verstopt bij de wortels van een boom. Soms worden de caches ook slecht onderhouden of door onbekenden vernield."

Dat is de prijs die geocaching betaalt omdat het zo populair is geworden. In onze cache bevindt zich een papiertje (het logboek), waarop de cachers hun naam invullen, en een prullerig souvenir, wat trouwens een typische schat is. Die mag meegenomen mits er iets in de plaats gelegd wordt.

De cachers laten het souvenir gewoon liggen. Voor hen gaat het niet om de schat, maar om de tocht doorheen de natuur én om de punten. Voor iedere cache één punt erbij. Jean, Tom en Dirk hebben respectievelijk scores van 18.854, 18.729 en 17.742. Robbe hangt rond de 5.000. Met hun scores staan Jean, Tom en Dirk op de vijfde, zesde en zevende plaats in de nationale ranking van 23.214 geregistreerde namen.

Beeld © Eric de Mildt
Beeld © Eric de Mildt

Fixatie

Klinkt dit kinderachtig? "In de jaren 30 al schreef historicus Johan Huizinga over de homo ludens, de spelende mens", werpt gamesocioloog Steven Malliet (Universiteit Antwerpen en Luca School of Arts) tegen. "De mens is een speels wezen en die drang verliezen we na de kindertijd niet. Dat begint men steeds meer te beseffen. Het spel dringt door in alle geledingen van de samenleving."

Malliet vergelijkt geocaching met alternate reality games. Dat zijn (video)spellen die naar de werkelijkheid getransponeerd worden. Denk maar aan StreetWars (suspense-waterspel in de stad) of aan de queestes om bijvoorbeeld een stad te leren kennen op een ludieke wijze. "Alternate reality games kenmerken zich door kleine, eenvoudige opdrachten", legt Malliet uit. "In feite is er weinig 'spel' aan. Dat doet men om de drempelvrees te verlagen. De mens staat terughoudend ten opzichte van interactie. Door de opdracht van het spel simpel te houden, win je het vertrouwen van het publiek." Zo ook bij geocachen. Een cache vinden is best wel eenvoudig.

We staan in het bos bij de vijfde cache van de dag. Robbe blijft op het pad terwijl de anderen in de struiken rond een cache hangen. "Ik blijf altijd op het pad", zegt Robbe. "Ik ben een magneet voor teken."

Zijn gsm maakt melding van een nieuwe cache op de website. "Ik geef wel toe dat het een beetje een verslaving is", zegt hij. "Op de website kun je op een landkaart bekijken welke caches je al gevonden hebt. Die worden aangeduid met een smiley. Het is best plezant om die groep smileys te zien aangroeien." Dirk vertelt later dat hij de uitdaging is aangegaan om iedere dag van het jaar minstens één cache te vinden.

Waarom weten spelpunten toch altijd zo te boeien? "Punten wérken", stelt Malliet kort. "Het maakt geen deel uit van het meest betekenisvolle gamedesign, maar het werkt wonderwel. Denk maar aan Farmville: een uiterst eenvoudig spelletje waarbij je aan de hand van punten iets kunt kopen. Er is zelfs een satire gemaakt op het puntenfenomeen: Cow-clicker, een spel dat punten toekent door gewoonweg op een koe te klikken."

"Operante conditionering heet het", vervolgt Malliet. "Een duif pikt op een stuk hout en krijgt daarvoor een beetje voedsel." Zijn wij niet intelligenter dan dat? Waarom werken spelpunten zo motiverend en zelfs verslavend? "Dat is te verklaren door de zogenaamde Flow-theorie. Iedere activiteit kan een zekere fixatie veroorzaken mits aan twee voorwaarden is voldaan: de activiteit mag niet te moeilijk zijn en er moet steeds een instantbeloning zijn: stimulus-respons. Je doet iets en wordt beloond."

Diezelfde uitleg geldt trouwens ook voor alle noeste verzamelaars van postzegels, bierkaartjes en andere prullaria: stimulus-respons. Dirk geeft toe dat hij ook een noeste verzamelaar is, vooral van speelgoed en muntstukken. Jean hield zich ooit intens bezig met het verzamelen van pins van Hard Rock Cafes. Jean: "Ik wil wel beginnen met het verzamelen van geocoins, maar waar houdt dat op?" Geocoins zijn munten die je naast de spelpunten kunt verzamelen.

De big bang van geocaching: Bill Clinton en een emmer

Technisch gezien kan ex-president Bill Clinton de Grote Brenger van geocaching genoemd worden. Op 2 mei 2000 schafte de VS onder zijn leiding de Selective Availability van het Global Positioning System (gps) af. Tot die datum gaf een gps-signaal - een uitvinding van het Amerikaanse leger - een weinig accurate plaatsbepaling door aan commerciële gps-toestellen, uit militaire veiligheidsoverwegingen. Clinton schafte die regel af en van het ene moment op het andere werd ieder gps-toestel tienmaal preciezer.

Dat maakte computerconsultant Dave Ulmer uit Oregon bijzonder nieuwsgierig. Om die verworven accuraatheid uit te testen, verstopte hij een emmer met wat boeken en andere 'schatten' in het woud van Beavercreek, Oregon. Op het internet - meer bepaald op sci.geo.satellite-nav - plaatste hij de coördinaten van die emmer (N 45° 17.460 W 122° 24.800) en daagde de mensheid uit ernaar op zoek te gaan met de gps. Drie dagen later werd de emmer gevonden. Anderen begonnen op hun beurt schatten te verstoppen. Geocaching was geboren.

Mike Teague, de eerste persoon die Ulmers schat vond, verzamelde alle nieuwe coördinaten op zijn website onder 'GPS Stash Hunt'. Omdat het woord 'stash' een negatieve connotatie heeft met drugs, introduceerde Matt Stun later de term geocaching, een samenvoegsel van 'geo' (naar geografie) en 'cache', wat verwijst naar verborgen opslagruimte op een computer. Een maand later bouwde Jeremy Irish de Geocaching-website.

Beeld © Eric de Mildt

Avontuur in de Alpen

We wandelen door een idyllisch stukje weide waarop zwarte koeien grazen, een beekje loopt wat verderop. Buiten enkele vervelende muggen heerst hier niets dan rust. Spelpunten mogen dan het geheime ingrediënt zijn van geocaching, de natuur is de soep.

"Een spel dat enkel met punten beloont, lijkt al vlug banaal", stelt Malliet. "Een punt is namelijk een extrinsieke beloning, een beloning van buitenaf. Een goed spel kent ook een intrinsieke beloning, een beloning die vervat zit in het spelen zelf, die je niet krijgt omdat je 'wint'. Bij geocaching is dat het wandelen in de natuur." Dirk beaamt: "Geocaching geeft mij een doel tijdens het wandelen. En je komt op plekken die je anders nooit zou zien."

Het grote voordeel van geocaching is de flexibiliteit. Iedereen vult de zoektocht in zoals hij wil. Op schattenjacht met de kinderen? Kies voor caches waar raadsels aan verbonden zijn. Eerder het avontuurlijke Indiana Jonestype? In de Alpen liggen ook caches verstopt die je zonder halsbrekend klimwerk onmogelijk vindt. De geocachingwebsite kan ook als gids gebruikt worden voor een reis. Door de caches te zoeken, ontdek je parels van de natuur. "In Nederland hebben wij eens oevers moeten afvaren om de cache te vinden", vertelt Jean. "Tijdens die boottocht hadden we allemaal een wauwgevoel. Op zo'n moment maak je heel wat foto's."

Dirk en Tom reisden vorig jaar naar de woestijn van Nevada, speciaal voor geocaching. "In de VS heb je zogenaamde power trails waar heel veel caches na elkaar liggen. In Nevada liggen er drieduizend caches op één rechte route. Dat is dus een kwestie van oppikken en loggen. Nu, we hebben dat gedaan voor de zottigheid. De andere vakantiedagen hebben wij er niet aan besteed."

Onraad

Dirk en Tom leerden elkaar trouwens via geocaching kennen. Voor de anderen geldt hetzelfde. De Mannen van de Nacht is een groep van vijftien vrienden die iedere donderdagavond samen geocachen. Er zijn tal van gemeenschappen zoals deze. Ook worden alle ervaringen achteraf op de website gedeeld. "Die logs, daar draait het om", zegt Robbe.

Ondertussen is de avond gevallen. We volgen de zwenkende lichtstralen doorheen het krakende bos. Jean zit in een boom op zoek naar een cache. Er rijdt nog een laatste eenzame fietser voorbij. "Wat is die bende venten in godsnaam aan het doen", moet hij hebben gedacht.

Dirk: "Het leukste zijn de plaatsen waar zo weinig mogelijk mensen komen." Tja, 'spelende' volwassenen bestaan volgens de goegemeente niet, waardoor toevallige passanten al snel onraad ruiken. Maar de soms negatieve connotatie die nog aan het spel voor volwassenen hangt, zal volgens Malliet verdwijnen. "De nieuwe generatie die met games opgroeit, zal dat stigma niet meer ervaren."

Geocaching: een schat aan weetjes

• 10 miljoen

Er zijn meer dan tien miljoen geregistreerde geocachers wereldwijd. In België staan er 23.214 namen geregistreerd. Het aantal effectieve cachers is vermoedelijk een stuk groter.

• 2,5 miljoen

Er liggen meer dan 2,5 miljoen caches verstopt. België telt 46.287 stuks. De kans is groot dat er heel wat caches in je buurt te vinden zijn.

• 161 meter

Er geldt maar één regel bij het verstoppen van een cache. Hij moet op minstens 161 meter (een tiende mijl) van een andere cache liggen.

• Mystery cache

Er zijn verschillende soorten caches. Naast de traditionele cache bestaat ook de mystery cache. Bij dit type moet de zoeker een raadsel ontcijferen om de gps-coördinaten te bemachtigen. Een multi-cache bestaat uit een reeks van caches. Na alle caches gevonden te hebben, lost de cacher een raadsel op om de finale cache te vinden.

• Lego-giraf

Per tien vondsten krijgt de cacher één FP, een favo point. Dat kan hij toewijzen aan een cache om aan te geven dat hij die erg plezant vond. De cache met het grootst aantal favo points heet 'Einer ist zuviel'. Het gaat om een giraf die in Berlijn staat, volledig gebouwd uit Lego. In een van de duizenden blokjes ligt de cache verstopt. Deze cache verzamelde 5.970 favo points. 20.985 geocachers bezochten de plek, 19.442 cachers vonden hem.

• 5.642 meter hoog

Op de hoogste top van Europa, de Elbroes in Rusland (5.642 meter), ligt ook een cache. Opmerkelijke caches dichter bij huis: in Brasschaat ligt een cache verstopt in de bibliotheek, in een cd-doosje. In de bib van Borsbeek heeft een legger een boek nagemaakt en daarin een cache verstopt.

• Ontmaagding

Als eerste een cache vinden, wordt hoog aangeschreven. Geocachers spreken over het 'ontmaagden' van een cache en ook over een FTF (first to find). Er zijn echte FTF-jagers.

• Eerste van Europa

De oudste cache van Europa ligt in Brussel: GC40 heet hij. Echter, omdat de goedkeuring ervan op zich liet wachten - in den beginne werd iedere cache eerst door het kantoor in Seattle goedgekeurd - ging GC43, een cache nabij het Iers dorpje Bray, ten zuiden van Dublin, met de eer van eerste cache in Europa lopen.

• Geen afval

Een bijzonder milieuvriendelijke manier van geocachen heet Cache In Trash Out (CITO). Tijdens zo'n cache-event ruimen de cachers al het afval op dat ze tijdens hun zoektocht tegenkomen.

• Cache trekt op reis naar België

Behalve punten zijn er ook geocoins, travel bugs en een hoop andere voorwerpen te verzamelen. Travel bugs (TB) zijn souvenirs met een 'missie'. Bijvoorbeeld: een TB die in Amerika wordt gedropt met de boodschap: breng mij naar België. De TB zal dan van cache tot cache verplaatst worden totdat die in België in een doosje gedropt wordt.

• Premium-cache


Om te geocachen moet je inloggen op de website. Dat kan gratis. Er is ook een betalende Premium-optie. Dan heb je toegang tot meer - en betere - caches. Het kost 30 euro per jaar. Die toelage moet onder andere vernieling van de caches tegengaan. Zo blijven immers heel wat mooie caches ongekend voor de massa beginnende geocachers, die al eens weinig respectvol durven om te gaan met de caches.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234