Zondag 20/06/2021

AchtergrondLeefmilieu

Waarom de mens niet kan overleven zonder biodiversiteit en natuur

Houthakkers aan het werk in het Braziliaanse Amazonewoud.  Beeld LightRocket via Getty Images
Houthakkers aan het werk in het Braziliaanse Amazonewoud.Beeld LightRocket via Getty Images

Diersoorten worden met uitsterven bedreigd, leefomgevingen verdwijnen. Een situatie even urgent als de klimaat­crisis, stelt de Noorse hoogleraar ecologie Anne Sverdrup-Thygeson in een nieuw boek. ‘Zonder natuur valt onze leef­omgeving uit elkaar.’

Opeens was het schubdier vorig voorjaar wereldnieuws. En niet vanwege zijn opmerkelijke uiterlijk van een levende dennenappel, of zijn ongelooflijk lange tong - een werktuig waarmee hij mieren en termieten opveegt uit hun nesten, die hij eerst met zijn lange klauwen kapotscheurt. Het verder vreedzame beest haalde de krantenkolommen ook niet omdat hij op het punt van uitsterven staat. Reden was een op een Chinese markt verkocht exemplaar, verdacht van de overdracht van het coronavirus van vleermuis op de mens.

Het is best opmerkelijk dat een met uitsterven bedreigde diersoort als marktwaar, dood of levend, dienst doet als potentiële ziekteverspreider, maar de Chinezen dichten de schubben geneeskrachtige eigenschappen toe en beschouwen het vlees als een delicatesse.

In haar nieuwste boek Op de schouders van de natuur beschrijft de Noorse hoogleraar ecologie Anne Sverdrup-Thygeson de menselijke interacties met de natuur en het ongekende nut van biodiversiteit.

De illegale handel in kwetsbare en zeldzame soorten is een miljardenindustrie. Dieren, delen van dieren, hout en plantenproducten van bedreigde soorten staan, samen met drugs, mensensmokkel en wapens, bovenaan op de lijst van illegale handelswaren. Kopers bevinden zich vooral onder de groeiende middenklasse in Aziatische landen. Europa speelt echter ook een belangrijke rol, niet in de laatste plaats als tussenschakel bij veel transacties.

Een gemeenschappelijke actie tegen de illegale dierenhandel van Interpol en de World Customs Organization, in juni 2019, leverde een enorme buit op. Van neushoornhoorns tot 4.000 levende vogels, veelal met dichtgeplakte snavels in flessen gepropt. Ook werd beslag gelegd op dertien grote katachtigen. Het witte tijgerjong in een Mexicaanse vrachtwagen was mogelijk onderweg naar de Verenigde Staten, waar het aantal tijgers in privébezit hoger is dan de gehele populatie aan in het wild levende tijgers bij elkaar opgeteld.

Kaalkap en illegale handel zijn slechts een paar van de bedreigingen voor de diversiteit op aarde, sombert Anne Sverdrup-Thygeson. “Het komt boven op een teloorgang van de natuur en vernietigde leefgebieden, klimaatverandering, verhuizing van soorten en verschillende soorten verontreiniging.”

Een verzorger bij de laatste mannelijke witte neushoorn, in Kenia (2016). Beeld AFP
Een verzorger bij de laatste mannelijke witte neushoorn, in Kenia (2016).Beeld AFP

Met de boektitel wil de Noorse benadrukken dat de natuur ons ondersteunt, het fundament is voor onze welvaart: “Zonder natuur om ons te verheffen zal onze beschaving uiteenvallen. De som van andere soorten en individuen is oneindig veel groter dan de mens.” Tegelijkertijd met Op de schouders van de natuur verschijnt een goedkope heruitgave van haar in 2018 verschenen Terra Insecta, over de fascinerende kleine beestjes die de wereld draaiende houden.

Geneesmiddelen

Handbogen van venijnbomenhout bepaalden de uitkomst van de bloedige Slag bij Azincourt, op 25 oktober 1415. Met dodelijk succes regende het Engelse pijlen boven het veel grotere Franse leger, wat de strijd besliste. De Noren jaagden tot ver in de 20ste eeuw met handbogen van venijnbomenhout op dwergvinvissen. Tegenwoordig is de venijnboom vooral gewild om het in de schors ontdekte paclitaxel, een stofje dat ervoor zorgt dat kankercellen ophouden zich te delen.

Wat betreft het leren over geneeskrachtige werkzame stoffen uit de natuur, staan we volgens Sverdrup-Thygeson op de drempel van een nieuw tijdperk. In het laboratorium kunnen we synthetische varianten ontwikkelen, waarmee we in het wild levende populaties kunnen ontzien. Met eerbied voor de soortendiversiteit, waar we nieuwe vondsten aan danken. Naar schatting verliezen we elke 18 maanden een belangrijk nieuw geneesmiddel, door onze respectloze omgang met de natuurlijke apotheek.

Sverdrup-Thygeson buigt zich ook over de onmogelijke vragen die de mens stelt aan het bos, van hout producerende fabriek tot biotoop voor bedreigde dieren. “Net zo zeker als dat het bos ons ontelbaar veel ecosysteemdiensten geeft, is het dat we deze taken niet allemaal tegelijk kunnen maximaliseren.”

De jonge Sverdrup-Thygeson, die het geluk had op te groeien in een gezin waarin het vanzelfsprekend was om veel tijd buiten door te brengen, kwam al snel in aanraking met bossen en natuur. Ze was vroeger al zo’n wijsneuzerig kind dat altijd overal naar vroeg, bekent ze. Een ‘praatjesmaker’ die mooie woorden verzamelde, van haar opa leerde dat het klein hoefblad in het Latijn Tussilago farfara heette en hoe ze de goudplevier kon herkennen aan zijn gezang.

Met nu als resultaat twee boeken waarin ze fantastische schepsels en wonderlijke samenwerkingen uit de natuur beschrijft, zodat we beseffen wat er allemaal op het spel staat. Ondanks het gitzwarte doemscenario blijft ze hoopvol. “De coronacrisis heeft ons laten zien dat we dramatische beslissingen kunnen nemen, en heel snel, als we ons realiseren hoeveel er op het spel staat.”

Ook het schubdier dankt aan de coronapandemie een iets grotere overlevingskans: de schubben zijn inmiddels verwijderd van de officiële Chinese lijst met goedgekeurde medicijnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234