Zondag 15/09/2019

Milieu

Waarom de koraalriffen verdwijnen? Uiteindelijk komen we toch weer bij de mens terecht

Beeld BELGAIMAGE

Overbevissing, gebiedsontwikkeling en vervuiling hebben koraalriffen geen deugd gedaan, maar klimaatverandering is de grootste bedreiging, stelt een onderzoek van The Guardian. De Britse krant publiceerde een analyse en ziet maar één oplossing: VN-doelen moeten worden gehaald om het verlies van koraalriffen tegen te gaan.

De koraalriffen van Florida strekken zich honderden kilometers uit langs de oostkust van de Verenigde Staten. Het is 's werelds derde grootste koraalrif, met bijna 500 verschillende vissen en 1.400 andere dier- en plantensoorten. Toch is het rif lang niet zo groot als het ooit geweest is.

Biologen vergeleken de nieuwste satellietbeelden met 250 jaar oude Britse kaarten en ontdekten dat vandaag bijna de helft van het rif ontbreekt. Tot de jaren zestig van de vorige eeuw tonen historische kaarten uitgebreide koraalriffen tot dicht bij de kustlijn. Op die plaatsen tonen satellietbeelden tegenwoordig enkel zeegras en modder.

The Guardian stelde de vraag: Wanneer en waarom verdween zo veel van 's werelds op twee na grootste rifsysteem? 

Extreme regenval en hittegolven hebben mogelijk een rol gespeeld, maar biologen achten het waarschijnlijker dat de mens verantwoordelijk is. De voorbije 250 jaar is de visserij rond de Florida Keys, een archipel van ongeveer 1.700 kleine eilandjes voor de kust van Florida, geïntensiveerd. Daarnaast werden wegen en steden aangelegd, nam de vervuiling toe en veranderde de stroom door zoet water, sedimenten en voedingsstoffen uit het land. 

Ieder van deze factoren afzonderlijk heeft kunnen leiden tot een sterke terugval van het koraalrif. Een combinatie kan voor het rif fataal zijn. Wat zich afspeelde voor de kust van Florida gebeurt, zo stelt The Guardian, momenteel wereldwijd: een combinatie van menselijke factoren bedreigt het voortbestaan van koraalriffen. 

Verbleking van koraal

Koralen zijn gevoelig voor schommelingen in zoutgehalte en temperatuur. Extreme regenval en de opwarming van het zeewater met 1 graad celsius kan na een paar weken voldoende zijn om het koraal te doen afsterven. De voorbije 20 jaar heeft extreem weer, ten gevolge van het El Niño-weerfenomeen en klimaatsverandering, ondiepe riffen wereldwijd hard getroffen.

Abnormaal warm water veroorzaakte 's werelds eerste massale verbleking van koraal in recente geschiedenis in 1998. Grote delen van het Great Barrier Reef - of Groot Barrièrerif - bij Australië en andere riffen bij Madagaskar, Belize en de Maldiven bleven wit en schijnbaar dood achter.  

Beeld AFP

De meeste riffen herstelden: koralen kunnen overleven als de omstandigheden weer normaal worden. Sinds 1998 heeft zich bijna ieder jaar wijdverbreide verbleking voorgedaan, waardoor veel riffen als het ware gestrest en kwetsbaar zijn voor ziektes.

Balans

De balans 20 jaar later is onverbiddelijk. In 2001, en opnieuw in 2005, hebben warme zeeën riffen beschadigd. Tussen 2008 en 2011 hebben extreme zomertemperaturen geleid tot grote overstromingen en vervuiling in Australië die bijgevolg het Great Barrier Reef ernstig hebben beschadigd.

In 2013 steeg de zeetemperatuur opnieuw en door een uitzonderlijk sterke El Niño begon een jaar later het langste wereldwijde verblekingsproces ooit geregistreerd. Na massale verbleking in 2016 en 2017 stellen biologen dat bijna twee derde van de ondiepe koraalriffen ter wereld is getroffen. De angst is dat de natuurlijke veerkracht verloren gaat en beschadigde riffen geen tijd hebben om te herstellen voordat de volgende extreme gebeurtenis plaatsvindt.

Oceaanverzuring

Riffen kampen niet enkel met de stijgende temperatuur van zeewater. Net zoals in de 19de eeuw in Florida, zijn vervuiling, overbevissing, zuurstofverlies en overmatige afvoer van voedingsstoffen toegenomen. Oceaanverzuring is een reëel gevaar. Organismen zijn bestand tegen enige stress, maar weinigen kunnen deze tsunami van problemen verwerken.

Veel van de vroege schade aan vrijwel ongerepte riffen in de Stille Oceaan en in de Indische Oceaan werd in de jaren tachtig veroorzaakt door overbevissing, die bereikte toen zijn climax in tropische en subtropische zeeën. Haaienvangst en het gebruik van cyanide en explosieven om vis te leveren aan Hong Kong, Singapore en China hebben hele vispopulaties weggevaagd. Vistuig dat over de bodem van de oceaan wordt gesleurd heeft koralen verpletterd, dynamiet heeft kolonies vernietigd en cyanide heeft hordes levende wezens heeft gedood.

Deel van het Great Barrier Reef. Beeld AFP

Zo gaat een enorme natuurlijke schat snel verloren. Koraalriffen beslaan slechts 2 procent van de oceaanbodem, maar ze zijn de thuisbasis van een kwart van de half miljoen organismen die in de oceanen leven.  De riffen worden erkend als essentieel voor het maritieme ecosysteem. Ze reguleren de kooldioxidegehalte in de oceanen en beschermen kustgebieden tegen erosie. Neem een ​​deel van het rifsysteem weg en het geheel wordt bedreigd.

Ook in economisch opzicht worden riffen steeds belangrijker. Toerisme en visserij op het Great Barrier Reef wordt geschat op minstens 4,2 miljard euro per jaar. De toeristische economie van de Maldiven zou instorten zonder zijn riffen. De totale ecologische en economische schade na 20 jaar van intense exploitatie en opwarming van de zeeën is nog niet bekend, maar sommige wetenschappers geloven dat de wereld misschien al de helft van zijn riffen heeft verloren, terwijl de rest waarschijnlijk binnen 30 jaar wordt bedreigd.

Oplossing

De oplossingen zijn politiek en technisch van aard en moeten volgens The Guardian het hele maritieme ecosysteem aanpakken. Beschermde reservaten zijn nodig en de visserij moet beter worden gecontroleerd, maar de echte oplossing is op land te vinden: Om koraalriffen een kans te geven om te overleven, moeten boeren, steden en mijnbedrijven hun vervuiling verminderen en afzetting van sediment en voedingsstoffen in de zeeën voorkomen.

Bovenal moet klimaatverandering worden aangepakt. Als de oceanen CO2 blijven opnemen, zal de verhoogde zuurgraad fataal zijn en zal koraalverbleking enkel toenemen. De VN-doelstelling om emissies drastisch te verminderen en temperatuurstijgingen tot 1,5 graad celsius te handhaven, moet worden gehaald.

Zo niet, zo stelt het Britse kwaliteitsmedium, zullen de rijke, gevarieerde en verbazingwekkend mooie koraalriffen misschien wel binnen een enkele generatie verdwijnen. Roekeloosheid op deze schaal zou onvoorstelbare gevolgen hebben. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234