Maandag 18/11/2019

Klimaat

Waarom de ijsbeer als symbool voor de klimaatverandering zijn beste tijd heeft gehad

‘Dit is hoe klimaatverandering eruit ziet’, kopte National Geographic bij deze foto. Beeld National Geographic

Een iconisch National Geographic-filmpje over een stervende ijsbeer moest bewijzen dat het erg gesteld is met de klimaatverandering. Probleem: de ijsbeer stierf waarschijnlijk een natuurlijke dood. Natuurorganisatie WWF geeft nu aan dat het symbool groter dreigt te worden dan het thema.

Een uitgemergelde ijsbeer sleept zich uitgeput vooruit. Die beroemde beelden plaatste National Geographic in december 2017 op zijn website. “Dit is hoe de klimaatverandering eruitziet”, kopt het wereldberoemde magazine. Het filmpje ging viraal: in twee weken tijd keken twee miljard mensen naar de stervende ijsbeer. Klimaatredders gebruikten het beeld om hun gelijk te bewijzen.

Maar al snel kwam er kritiek. Volgens zoölogen ging het om een oude beer die niet meer in staat was om prooien te vangen en dus een banale natuurlijke dood stierf. “Alle ijsberen moeten vroeg of laat sterven”, merkte Fernando Ugarte op van het Greenland Institute of Natural Resources laconiek op. “De meesten sterven van de ouderdom of wanneer ze te ziek zijn om voldoende voedsel te vergaren.”

De polemiek verbreedde zich al snel tot de vraag of het wel correct is dat natuurorganisaties als World Wildlife Fund en Greenpeace voortdurend gebruik maken van zielige ijsbeerfoto’s om massa’s te sensibiliseren en fondsen te werven.

Temeer omdat de Verenigde Naties de ijsbeer helemaal niet als een bedreigde diersoort beschouwen. Vergeleken met de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw zijn er zelfs meer ijsberen en dat is te danken aan strenge restricties voor de trofeejacht. Wel beschouwen de VN de ijsbeer als ‘een kwetsbare diersoort’ waarvan de populatie de komende decennia met 30 procent kan afnemen.

Het WWF nam de kritiek ernstig en onderwierp zijn communicatiemodel aan de nodige zelfkritiek. “Als het symbool groter wordt dan het thema waardoor mensen niet meer beseffen dat de ijsbeer slechts een deel is van het complexe klimaatprobleem, dan dreigt dat de communicatie eerder te verstoren dan te bevorderen”, zegt WWF-woordvoerster Leanne Clare op de nieuwssite Arctic Today. “De kans is dan groot dat mensen alleen nog maar bezig zijn met de vraag: ‘Is de ijsbeer nu al uitgestorven of niet?’. En als op een bepaald moment blijkt dat de ijsbeer niet zal uitsterven, zullen veel mensen zeggen: ‘Probleem opgelost’.”

Nog een ander cynisch aspect voor de grenzeloze fascinatie voor de ijsbeer is dat velen dreigen te vergeten dat er op de noordpool ook inheemse gemeenschappen wonen die evengoed bedreigd worden door de klimaatverandering. Leanne Clare van WWF: “Het risico bestaat dat die gemeenschappen de indruk krijgen dat de mensheid de ijsberen belangrijker vindt dan henzelf. Zo’n situatie willen we echt niet.”

Ook bij Greenpeace zijn ze gevoelig voor een fixatie op ijsberen. “Toch lijkt het ons geen probleem om de ijsbeer als icoon te gebruiken om over het bredere probleem te praten”, zegt Greenpeace-woordvoerder Joeri Thijs. “De ijsbeer was een opstap om over de gevolgen van de klimaatverandering op de noordpool te praten en de discussie open te trekken naar de gevaren van de olie-industrie, de visindustrie en de problemen van miljoenen inheemse groepen in het poolgebied. Vergeet ook niet dat de klimaatverandering wel degelijk een negatieve impact heeft op de ijsberenpopulatie. We verspreiden geen fake news.”

Wel geeft Thijs toe dat milieuactivisten zich kwetsbaar opstellen door in de communicatie op de ijsbeer te focussen. Klimaatontkenners liggen immers voortdurend op de loer om fouten van milieuorganisaties uit te vergroten. Joeri Thijs: “Het is fout om het lot van een specifieke beer zomaar een ingewikkeld probleem als de klimaatverandering te koppelen. Dat is hetzelfde als op basis van enkele hete zomerdagen te concluderen dat we inzake klimaatverandering het tippingpoint hebben bereikt.”

Icoon

Maar Thijs blijft er wel bij: mits oordeelkundig gebruik is de ijsbeer een onverwoestbaar icoon om de klimaatcrisis op de agenda te krijgen. “Je kan er niet omheen dat de menselijke natuur gevoelig is voor het lot van een iconische diersoort. Als ijsberen ons helpen om mensen wakker te schudden voor een ver-van-mijn-bed-show, dan moeten we pragmatisch gebruik maken van de dierenwereld.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234