Zaterdag 19/10/2019

DDT

Waarom 45 jaar na verbod nog steeds DDT in dode mezen zit

Het gebruik van de pesticide DDT is al sinds 1974 verboden. Beeld thinkstock

45 jaar na het totaalverbod op het gebruik van het pesticide, zijn er over heel Vlaanderen nog steeds sporen van het schadelijke DDT in de natuur te vinden. In bijna alle onderzochte nestkasten met dode mezen werd het goedje aangetroffen. Een giftige erfenis uit het verleden, zo blijkt. In totaal vonden Velt en Vogelbescherming Vlaanderen maar liefst 36 verschillende pesticiden in jonge, dode vogeltjes. Ook voor de mens is DDT schadelijk.

DDT, we geraken er maar niet vanaf. En dan hebben we het helaas niet over die vervelende garagehouder, Dimitri De Tremmerie. Wel over Dichloor Diphenyl Trichloroethane - het bekende pesticide dat sinds het begin van de tweede wereldoorlog ook hier decennialang als insectenverdelger in de land- en tuinbouw werd gebruikt. Het verboden gif werd, weliswaar in lage concentraties, gevonden in maar liefst 89 van de 95 nestkasten (93,7%) met dode kool- en pimpelmezen die de Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren (Velt) en Vogelbescherming Vlaanderen deze zomer lieten onderzoeken.

Velt en Vogelbescherming Vlaanderen lieten honderden dode jonge mezen onderzoeken op gif. Beeld Velt

“Dit is schrikbarend en nooit verwacht”, zegt Geert Gommers, expert pesticiden bij Velt. “Het gebruik van DDT is immers sinds 1974 officieel verboden. Tot dan werd het royaal en uitgebreid gebruikt om schadelijke insecten zoals kevers en sprinkhanen te bestrijden. Onder meer de Coloradokever op aardappelplanten werd er lange tijd mee bestreden. Maar dat is twee generaties geleden, en toch een verhaal uit het verleden?”

Ja, en nee, zo blijkt. DDT is namelijk een zeer traag afbrekende stof die vele tientallen jaren in de bodem aanwezig blijft. “Deze resultaten tonen nogmaals hoe slecht DDT in de natuur afbreekt”, zegt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven). “Het duurt ongeveer 5 tot 6 jaar voor de concentratie is gehalveerd. Dat betekent dat het minstens 30 jaar duurt eer alles weg is.”

Het is een publiek geheim dat heel wat land- en tuinbouwers het product, omwille van zijn efficiëntie, ondanks het verbod ook in de jaren ’70 en ’80 nog op akker en moestuingrond bleven gebruiken. Velt en Vogelbescherming Vlaanderen hebben echter geen indicaties dat de aangetroffen concentraties DDT het gevolg zijn van recent gebruik. “Via internet is het verboden product wellicht nog wel te krijgen, maar niks wijst erop dat land- of tuinbouwers het nog op grote schaal zouden gebruiken. Het gif werd bovendien over heel Vlaanderen aangetroffen.”

 Ijsberen en walrussen

Het lijkt ook Tytgat onmogelijk dat het om recent gebruikt gif gaat. “Al wordt DDT in heel wat derdewereldlanden nog steeds gebruikt, onder meer in de bestrijding van malaria. Via zee- en luchtstromingen kan het goedje zich over de hele planeet verspreiden. De molecule werd zelfs al bij walrussen en ijsberen aangetroffen - diersoorten die zeker nooit rechtstreeks met het product in contact kwamen.”

Beeld ter illustratie Beeld EPA

Volgens de toxicoloog is het vandaag echter totaal nutteloos om nog DDT in te zetten. “De molecule is ondertussen voor zowat alles resistent. In de oorlog konden er nog hoofdluizen mee worden gedood, wat ook effectief gebeurde, maar nu lacht zelfs de Coloradokever met het goedje.”

Schadelijk voor mens

Zeker is wel dat DDT ook voor de mens niet onschadelijk is. “Volgens de Europese pesticidendatabank is er een sterke link met borst- en baarmoederkanker”, weet Gommers. Het product is ook neurotoxisch en een hormoonverstoorder. Maar dat geldt ook voor bepaalde toegelaten pesticiden die we vonden, zoals voor het insecticide Permethrin.” Professor Tytgat wijst vooral op het gevaar voor baby’s en foetussen. “DDT stapelt zich op in de placenta, en komt als vetoplosbare molecule ook makkelijk voor in moedermelk. Met mogelijk allerlei nadelige gevolgen voor de ontwikkeling.”

36 soorten gif

In totaal werden in de 95 onderzochte nesten, telkens goed voor 4 tot 9 dode vogeltjes, maar liefst 36 verschillende pesticiden aangetroffen. “We vonden zowel fungiciden (tegen schimmels), herbiciden (tegen onkruid), insecticiden (tegen insecten) als biociden. Van alle bestrijdingsmiddelen was DDT met 89 positieve stalen veruit het meest massaal aanwezig. Het tweede meest voorkomende gif werd ‘slechts’ achtmaal aangetroffen.” In amper 4 onderzochte nesten werden helemaal géén pesticiden gevonden.”

Giftige rupsen

Hoe komt al dat gif tot bij de vogeljongen, amper twee weken oud en nog nooit het nest uitgevlogen? “De nog in de bodem aanwezige stof wordt door planten opgenomen, en vervolgens ook door de insecten die er zich mee voeden”, legt Gommers uit. “Oudervogels voederen hun jonge en dus nog gevoelige kroost met die rupsen en dergelijke. Maar het gif kan evenzeer via de moedervogel al aan het ei worden meegegeven.”

Of de dood van de mezen het rechtstreeks gevolg is van de aangetroffen pesticiden, of welke impact deze erop hadden, kon het onderzoek niet aantonen. Ook een mogelijk verband tussen de mezensterfte en de intensieve bestrijding van de buxusmot in de Vlaamse tuinen, is moeilijk te zeggen. Hiervoor is verder onderzoek nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234