Donderdag 09/04/2020

"VS wilde onrust creëren in Cuba via Twitter-kloon ZunZuneo"

De huidige president van Cuba, Raul CastroBeeld AP

De Amerikaanse overheid zou het regime in Cuba omver hebben willen werpen door onrust te creëren via de Twitter-achtige berichtendienst ZunZuneo. De dienst is inmiddels niet meer beschikbaar, maar zou op zijn hoogtepunt 40.000 gebruikers hebben gehad. Het hoofd van een Amerikaanse overheidsinstelling moet naar verwachting volgende week voorkomen in een hoorzitting in het Amerikaanse Congres.

Volgens een woordvoerder van de regering was het project niet geheim, en was het doel Cubanen te helpen met vrijheid van informatie. Het is nog niet bekend of president Obama daadwerkelijk toestemming heeft gegeven voor het programma, maar volgens betrokken ambtenaren vereiste deze operatie geen goedkeuring van de president. Witte Huis-woordvoerder Jay Carney zei aanvankelijk dat het programma was besproken in het Congres, maar een paar uur later nuanceerde hij dat door te zeggen dat het met diverse commissies was besproken.

Gisteren bleek uit onderzoek van het Amerikaanse persbureau AP dat USAID, het Amerikaanse Agentschap voor Ontwikkelingshulp, in 2009 een berichtenservice heeft opgezet in Cuba. De dienst heette ZunZuneo, Cubaanse straattaal voor het getjilp van een kolibrie.

Nooit ingelicht
Maar twee Democratische senators in het Congres die vertegenwoordigd zijn in spionagecommissies, zeiden niets van het project te weten. Ook de Senaatscommissie voor financiering van buitenlandse projecten is nooit ingelicht. USAID wil niet zeggen wie het groene licht gaf voor ZunZuneo. Het geld voor ZunZuneo stond in de boeken als financiering voor een niet nader genoemd project in Pakistan. De Amerikaanse senator Patrick Leahy, de voorzitter van de Senaatscommissie die over het geld voor buitenlandse projecten gaat, noemt de onthulling over ZunZuneo verontrustend. Leahy bezocht Cuba vorig jaar nog in een poging de relatie tussen de VS en Cuba te verbeteren. Hij zegt dat zijn commissie ook nooit is ingelicht.

Verscheidene andere politici hebben hun steun uitgesproken voor ZunZuneo. Bob Menendez, voorzitter van de Senaatscommissie voor buitenlandse betrekkingen, zei dat USAID moet worden toegejuicht omdat ze Cubanen een platform hebben gegeven om met elkaar te praten. "Het hele doel van onze democratie-programma's, of het nu in Cuba of andere delen van de wereld is, is een vrije stroom van informatie in gesloten samenlevingen creëren", aldus Menendez.

Cuba zelf heeft verontwaardigd gereageerd op het project. Josefina Vidal, directeur van Amerikaanse zaken bij het Cubaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, zegt dat het ZunZuneo-programma "maar weer eens de volharding van de VS toont in zijn plannen om Cuba te ontwrichten en te destabiliseren". "De regering van de Verenigde Staten moet het internationaal recht en de doelstellingen en beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en respecteren en illegale en clandestiene handelingen tegen Cuba staken. Deze worden zowel door de Cubaanse bevolking als de internationale gemeenschap afgekeurd", aldus Vidal.

Telefoonnummers
ZunZuneo werd kort nadat de Amerikaan Alan Gross in Cuba was gearresteerd gelanceerd. Gross, die werkzaam was voor USAID, zit een celstraf van vijftien jaar uit, omdat hij communicatiemiddelen naar Cuba bracht. Volgens documenten die AP heeft ingezien, wist een bedrijf in Washington kort voordat het project begon de hand te leggen op een half miljoen Cubaanse mobiele telefoonnummers, waarschijnlijk via een bron bij de Cubaanse staatsprovider. Deze telefoonnummers werden vervolgens gebruikt om gebruikers te ronselen.

Cubanen die lid werden, ontvingen aanvankelijk alleen sms'jes over muziek, sport en humoristische feitjes. Die konden ze doorsturen naar andere gebruikers, zowel via sms als via het in Cuba zeer beperkt toegankelijke internet. Later, als het netwerk genoeg draagvlak zou hebben, zouden daar politiek getinte berichten bijkomen, met als doel om - vooral jonge - Cubanen aan te sporen massabijeenkomsten te organiseren en een 'Cubaanse lente' te starten die de regering omver zou werpen. Ook wilde USAID zoveel mogelijk gegevens van de gebruikers verzamelen.

Nachtkaars
Het project liep ruim twee jaar en ZunZuneo had op een gegeven moment zeker veertigduizend gebruikers. Het team ontdekte uiteindelijk echter dat de Cubaanse autoriteiten berichten probeerden te herleiden en probeerden in te breken op de servers van ZunZuneo. In 2012, toen de financiering voor ZunZuneo afliep, ging het project als een nachtkaars uit. ZunZuneo verdween van de ene op de andere dag. De communistische regering in Havana was niet aan het wankelen gebracht, van een 'Cubaanse lente' was geen sprake.

Het logo van Zunzuneo.Beeld ZunZuneo
Fidel Casto had de macht in Cuba van 1959 tot 2008.Beeld AP

USAID nam verregaande stappen om ZunZuneo op een echt sociaal netwerk te laten lijken. ZunZuneo had een website en er was zelfs een marketingcampagne. "Nep-reclamebanners zullen het de schijn van een commercieel bedrijf geven", staat in een van de documenten. Het bedrijf was zogenaamd gevestigd in Europa, alles om de Amerikaanse oorsprong van het project te verhullen, en werd gefinancierd via nepbedrijven en buitenlandse banken.

Sollicitanten
Niet alleen de gebruikers van ZunZuneo wisten niet wat het werkelijke doel was van het sociale netwerk, ook sollicitanten die werden benaderd om het 'bedrijf' te runnen, wisten van niets. "Er zal absoluut niets worden gezegd over de rol van de Amerikaanse regering", staat in een memo uit 2010 van Mobile Accord Inc., een van de oprichters van het project. "Dit is cruciaal voor het succes van de dienst en de missie."

Ook de gebruikers hebben nooit iets vermoed. "Het was zoiets moois", zegt Ernesto Guerra, een van de Cubanen die gebruik maakte van ZunZuneo in een interview met AP. "Hoe had ik iets kunnen weten? Het is niet alsof er een bord hing met de tekst 'Welkom bij ZunZuneo, een project van USAID'. Toen ZunZuneo verdween, was er opeens een vacuüm. Niemand wist wat er was gebeurd, niemand wist waar het echt vandaan was gekomen."

In Latijns-Amerika wordt USAID al langer met argusogen bekeken. Uit Wikileaks-berichten bleek dat de organisatie in 2002 betrokken was bij de couppoging in Venezuela. Bij gebrek aan financiering stierf ZunZuneo in 2012 een geruisloze dood. Tot politieke demonstraties heeft het project nooit geleid, laat staan tot een val van de Cubaanse regering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234