Donderdag 06/05/2021

ColumnDe Schaal van Mulders

Volgens kenners was de koningin het beste wat schaken kon overkomen

Anya Taylor-Joy schittert als Beth Harmon 'The Queen's Gambit. Beeld CHARLIE GRAY/NETFLIX
Anya Taylor-Joy schittert als Beth Harmon 'The Queen's Gambit.Beeld CHARLIE GRAY/NETFLIX

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat u bij de hersenkwabben kan grijpen.

Ik vertel mijn dochter (13) over Indy Mellink, de Nederlandse jonge vrouw die het kaartspel heeft verbeterd. ­Tijdens het kaarten maakte ze zich opeens de bedenking: waarom is de heer altijd meer waard dan de dame? Zij besloot de personages te vervangen door olympische metalen: goud, zilver en brons. Zo verdreef ze ongelijkheid uit de wereld en het kaartspel.

Ik vind het nobel om komaf te maken met stereotypes. Mijn dochter is echter minder onder de indruk. “En schaken dan?”, vraagt zij kritisch. “Moeten we dat ook veranderen? Daar is de koning de janlul. Hij mag zich ocharme één vakje verplaatsen. Hij moet constant vluchten voor lopers, pionnen en ­paarden.”

Het is waar: in het schaakspel is de ­koning een mossel die onder de sloef ligt van zijn gemalin. Ooit was dat ­nochtans anders. Toen de Arabieren het schaakspel rond de tiende eeuw ­invoerden in Europa, hád het niet eens een koningin. Op haar plek stond een raadsheer, de zogeheten fers of firsan. Hij was het zwakste stuk op het ­schaakbord en mocht maar één veldje schuin bewegen.

Ergens in de zestiende eeuw moet ­iemand met een grote liefde voor ­vrouwen de fers tot almachtige ­koningin gepromoveerd hebben. Hoe dat precies ging, is in de nevelen der tijd verdwenen. Maar volgens kenners was het het beste wat schaken kon overkomen. De stoutmoedige koningin gaf het spel vaart. Ze maakte het ­meeslepend, betoverend en tragisch.

“Schaken is alles: kunst, wetenschap en sport”, schijnt grootmeester Anatoli Karpov eens gezegd te hebben. Het imago van dat universum kreeg onlangs een enorme boost dankzij The Queen’s Gambit op Netflix. Sindsdien zijn de schaakborden niet aan te slepen; met kerst stonden ze in de top tien van ­populairste geschenken. Twee vriendinnen vroegen mij al om ze te leren schaken, in de hoop dat de glans van Anya Taylor-Joy op hun zal afstralen. Voer een bloedmooie actrice op met ­indringende ogen, en je kunt zelfs mens-erger-je-niet sexy as hell maken.

Over sexy as hell gesproken: als kind was een van mijn kostbaarste bezittingen een schaakcomputer van de Tandy (een ooit populaire elektronica­keten waarvan de naam Technology AND You schijnt te betekenen). Tegenwoordig maken schaakcomputers gehakt van menselijke grootmeesters. Het leuke was dat mijn vroege model nog een beetje een sukkelaar was. Als ik heel hard mijn best deed, kon ik hem af en toe zelfs schaakmat krijgen. I LOSE, verscheen dan op het lcd-scherm. De ­letters waren zo klein dat je zou zweren dat hij zich schaamde.

Onlangs vond ik het ding terug in een doos op de zolder van mijn moeder. Het hield zich schuil onder schriften vol W.O. en catechese. Ik plugde een batterij in het daartoe voorziene vakje en tikte ‘d2-d4’ in. Het ding reageerde onmiddellijk: ‘d7-d5’, alsof het al die tijd op een partij had liggen wachten. Ik voel respect voor intelligentie, ­superieur aan de mijne, die zich met negen volt weer tot leven laat wekken.

Ik neem mij voor om vaker te spelen, want spelen is een vluchtweg in tijden waarin vluchtwegen van levensbelang zijn. Je kunt als vluchtweg schaken, xtc proberen of voor het eerst aan een trio deelnemen.

Zoals wel vaker, kies ik voor het ­spannendste in geval van twijfel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234