Vrijdag 18/10/2019

Interview

“Vliegtuigreizen compenseren werkt averechts”

Beeld Photo News

Het klinkt zo nobel: bomen planten om de vliegreis te compenseren. En als we ’s avonds een stukje vlees eten, moeten we de volgende dag wel op de fiets naar het werk. Deze manier van denken, waarbij we slechte klimaatbeslissingen willen compenseren, is zeer problematisch. Want ondanks onze goede bedoelingen houden we daarmee de niet-duurzame beslissingen juist in stand. Dit zegt Patrik Sörqvist, milieupsycholoog aan de Hogeschool van Gävle in Zweden.

Het wordt moeilijk onze compensatiedrang te temperen, zegt de Zweedse wetenschapper in Frontiers in Psychology, omdat die diep verankerd is in ons evolutionair denken.

Als we in een vliegtuig stappen is het beter om daarna bomen te planten dan niks doen, toch?

“Natuurlijk is het dan beter om wél bomen te planten. Maar het blijft beter om de trein te pakken. Het punt is: door economische groei wordt iedereen steeds rijker en kunnen we eenvoudig betalen voor klimaatcompensatie. Daardoor veranderen mensen niet van gewoonte en neemt de consumptie alleen maar toe.”

“Op die manier houden we onszelf voortdurend voor de gek. Dan nemen we toch maar ecovriendelijke bananen mee, omdat we met de auto naar het werk zijn gereden. Voor onze ecologische voetafdruk is het natuurlijk beter om gewoon minder te kopen. Deze compensatie zien we ook op mondiaal niveau. De Europese handel in CO2-emissierechten bijvoorbeeld: tegen betaling kunnen bedrijven extra vervuilen. Zo proberen we ons schuldgevoel af te kopen.”

“Compenseren werkt dus eigenlijk averechts: mensen met geld blijven zonder schuldgevoel doen wat slecht is voor het milieu, in plaats van het eigenlijke probleem op te lossen.”

Waar komt deze compensatiedrang vandaan?

“Evolutionair gezien is het handig om samen te werken. We verwachten in een relatie daarom wederkerigheid. Als we iemand iets geven, verwachten we op termijn ook weer wat terug. Maar ook: als je iets onaardigs tegen een vriend zegt, wil je dat weer compenseren door het goed te maken. Zo proberen we onze goede en slechte daden in balans te houden. Dat is nuttig in onze sociale omgang.”

“Dit mechanisme is zo verankerd in ons denken, dat we het ook toepassen op het milieu. Maar daar is het milieu veel te complex voor. Zo begrijpt een gezin dat het kopen van een tweede auto hun last op het milieu vergroot. Dus kopen ze een hybride of elektrische auto, en zijn ze geneigd om te denken dat zij hun steentje bijdragen aan de oplossing van het klimaatprobleem.”

Als compenseren niet de oplossing is, wat dan wel?

“Consumenten moeten directe feedback krijgen over hun daden. De gevolgen van hun acties staan in plaats en tijd nu vaak te ver van hen af. Een voorbeeld van zulke feedback is: een toiletpapierhouder die meteen laat zien wat het effect van het gebruik van wc-papier is op het aantal bomen in Afrika, waarvan het wordt gemaakt. Of dat winkels direct aangeven wat de koolstofvoetafdruk is van de producten in het winkelwagentje.”

“Daarnaast zou de overheid een claim als ‘mijn restaurant is 100 procent klimaatneutraal’ kunnen verbieden. Dat houdt mensen voor de gek, omdat ze geloven dat het echt waar is. Ik kwam op het idee voor deze publicatie toen ik zelf ging eten in zo’n klimaatneutraal hamburgerrestaurant. Dat is misleidend en lost niks op: men blijft hamburgers eten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234