Maandag 25/01/2021

InterviewPiet Maes

Viroloog Piet Maes: ‘Bijna onvermijdelijk gaan er ‘escape mutants’ ontstaan die minder vatbaar zijn voor de vaccins’

Piet Maes, viroloog en onderzoeker bij het Rega-Instituut.Beeld Bob Van Mol

Dat er ‘slechts’ enkele gevallen van de Britse variant in ons land gevonden zijn? Dat zegt weinig, aldus viroloog Piet Maes (KU Leuven): ‘We analyseerden tot nu toe nog geen halve procent van de positieve stalen.’ Een nationaal genoomsequentieplatform moet klaarheid scheppen.

Tegen midden januari moeten wekelijks zo’n duizend positieve stalen hun weg vinden naar verschillende labo’s in ons land, waar de stalen genetisch ontcijferd zullen worden via zogenaamde ‘genome sequencing’. Een van die labo’s is dat van viroloog Piet Maes in het Leuvense Rega Instituut, waar in november vier gevallen van de Britse variant werden aangetroffen.

Dat minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) onlangs het licht op groen zette voor zo’n ‘nationaal genoomsequentieplatform’ is eigenlijk zijn nieuwjaarswens van 2020 die nu ingaat. “Al vanaf dag één probeer ik samen met collega’s in Gent en Luik middelen los te weken bij de overheid. Het is erg nuttig om de veranderingen van het virus breed op te volgen, zowel in de tijd als over het Belgische grondgebied. Dat moesten we tot nu toe in eigen beheer doen.”

Dat virussen constant muteren, al dan niet succesvol, is een gekend gegeven. Het was wachten op deze onheilspellende Britse variant om genoeg druk op de ketel te zetten?

Maes: “De signalen dat die variant besmettelijker is, zorgen nu voor een urgentie om te weten of die variant hier in België ook al aanwezig is. Want dan moet je wellicht strenger handelen of langer maatregelen aanhouden. Dus is aan ons gevraagd: wat weten jullie? Wij kunnen dan wel zeggen dat we het in de hele periode november-december slechts één keer hebben aangetroffen, enkele gevallen in een kleine cluster, maar we hebben in die periode minder dan een halve procent van de positieve stalen gecheckt. Is dat representatief? Totaal niet. Daar willen we nu dus werk van maken.”

Wat moet een leek zich bij ‘genome sequencing’ voorstellen?

“Als bij ons een positief PCR-staal binnenkomt, gaan we eigenlijk eerst het RNA (de genetische informatiedrager bij het coronavirus, MIM) omzetten naar DNA via een simpele enzymreactie. Dat gaan we opbreken in kleine stukjes die we vermenigvuldigen, zodat we genoeg data hebben om op een snelle en goedkope manier de sequentie ervan te bepalen. Die kleine stukjes puzzelen we via software weer samen om daarna te vergelijken met de originele sequentie uit het Chinese Wuhan.”

Is het realistisch om dat binnenkort wekelijks bij duizend stalen te gaan doen?

“Die technologie is eigenlijk al goed ingeburgerd in ons land, en ook de mankracht is geen probleem. Bij opschalen hoort vooral een zekerheid: dat de kosten die gemaakt worden, ook effectief vergoed zullen worden.”

Om tot een relevante steekproef te komen zouden we 6 à 10 procent van de stalen moeten testen. Komen we daaraan?

“Dat hangt af van het aantal positieve tests in ons land, maar ik vrees van niet. Op basis van de huidige weekcijfers komen we wellicht aan 2 procent. Het blijft uiteindelijk wel een evenwichtsoefening, kosten versus baten. Om aan 10 procent te komen moeten we wellicht een gigantische investering maken van 10 à 15 miljoen euro op jaarbasis.”

Wat zijn de baten van die viruskaart?

“Er zijn al verschillende mutanten gelinkt aan een hogere graad van besmettelijkheid, zelfs enkele die mogelijk een ernstiger ziektebeeld geven of jonge mensen beter infecteren. Naast het grondig onderzoeken van die claims moet je ook een zicht krijgen op de circulatie van die varianten in België. Neem nu de Britse of Zuid-Afrikaanse varianten. Hebben die hier al voet aan grond? Daar moet het beleid op kunnen inspelen.”

“Stel dat we straks met grote zekerheid kunnen stellen dat die varianten hier nog niet aanwezig zijn, dan is het bijvoorbeeld aangewezen om een strenger grensbeleid uit te tekenen en mensen die terugkeren uit het buitenland echt testen en in quarantaine houden. We willen die varianten niet importeren.”

In andere Europese landen geldt wat betreft de Britse variant: wie zoekt, die vindt. Is die variant onder de radar niet al aan een onzichtbare opmars bezig?

“Daar kan je eigenlijk alleen maar over speculeren. Als je de verspreiding in het Verenigd Koninkrijk ziet, zou je verwachten dat – als de variant hier al wijd circuleert – onze cijfers niet meer naar beneden zouden gaan. Op zijn minst zou er een status quo moeten zijn, met lokaal een aantal uitbraken en clusters die niet onder controle te krijgen zijn. Dat lijkt nog niet het geval.”

Als blijkt dat die variant wel al circuleert, wat is dan de les?

“Dan is het wellicht zinloos om extreem te gaan inzetten op die grenzen en zijn die middelen elders wellicht nuttiger. Testen op school bijvoorbeeld, zodat we ook daar het virus in kaart kunnen brengen. Dat gebeurt nu veel te weinig.”

Wat met de bezorgdheid dat bepaalde varianten de werkzaamheid van een vaccin kunnen aantasten?

“Nu het vaccin breed wordt uitgerold, gaan er bijna onvermijdelijk ‘escape mutants’ ontstaan, varianten die minder vatbaar zijn voor die vaccins. Die zullen we dus ook goed in kaart moeten brengen met ons platform, zodat we die info kunnen aanreiken aan de vaccinproducenten om eventueel een nieuwe versie van het vaccin te maken.”

“Dat gegeven kennen we natuurlijk ook bij de griep, waar jaarlijks een nieuw vaccin wordt gemaakt naargelang de stam die circuleert. Gezien de evolutiesnelheid die we zien bij het coronavirus, zal dat wellicht niet elk jaar hoeven te gebeuren. Maar met dit virus weet je maar nooit.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234