Woensdag 18/05/2022

Psychologie

Verveling maakt blij? Onzin. "Echte verveling kunnen we niet aan"

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

'Vermijd alle input.' 'Omarm de leegte.' 'Leer je vervelen want dan word je creatiever.' De resem boeken die verveling promoten zijn niet bij te houden. Maar in de psychologie is verveling het nieuwe hete hangijzer.

Barbara Debusschere

Ons vervelen, we haten het intens. Zo intens, dat we pijn verkiezen. Mensen dienen zichzelf liever een elektrisch schokje toe dan een kwartier alleen te zijn zonder iets omhanden. Dat bleek in 2014 uit een Amerikaans onderzoek en nieuwe experimenten wijzen in dezelfde richting.

Onderzoekers in de sociale psychologie zoomen dan ook met steeds meer middelen en mensen in op het fenomeen verveling, zo meldt wetenschappelijk topblad Nature.

Het eerste vervelingsonderzoek dateert al uit 1885, toen de Britse wiskundige Francis Galton in The Measure of Fidget rapporteerde over het gefrunnik van verveelde toehoorders op een wetenschappelijke conferentie. Maar wat verveling nu wel en niet is en wat de impact ervan is, is nog altijd niet helemaal duidelijk.

Zo blijkt vandaag dat verveling belangrijker en ingewikkelder is dan we denken. Belangrijk omdat er verbanden zijn met een hele resem medische en sociale fenomenen. Verveling blijkt niet dolblij te maken, maar drugsgebruik, onveilig rijden, ander risicogedrag en vraatzucht te triggeren en ook slechte studieresultaten voor een groot deel - tot een kwart - te veroorzaken. Toch is het zeker niet hetzelfde als depressie of apathie.

Er wordt hard gezocht naar inzicht in hoe al die negatieve effecten kunnen worden gecounterd, bijvoorbeeld in scholen, maar dat blijkt niet evident. Onder andere omdat er soorten verveling zijn, zoals de intrinsieke trek om je sneller te vervelen dan anderen, maar ook gewoon 'situationele' verveling, zoals wanneer je les krijgt van een erg saaie leraar.

Bovendien valt verveling, door sommige experts omschreven als 'een gebrek aan zelfcontrole', moeilijk objectief te meten. Al komt daar dankzij hersenscans verbetering in.

Neurasthenie

Wat echter niet bewezen is, is dat verveling ons blijer, creatiever en energieker maakt, zoals erg veel populaire boeken ons voorhouden. Integendeel, de onderzoeken wijzen dus op eerder negatieve verbanden. Waar komt het idee van de deugd van verveling dan vandaan?

Het blijkt in ieder geval niet nieuw. "In de geschiedenis komen geregeld periodes voor waarin de mens zich zorgen maakt over een te druk leven en te weinig verveling", zegt medisch ethicus Ignaas Devisch (UGent), die het thema ook bestudeert.

"In de tweede helft van de negentiende eeuw maakte men zich druk over 'neurasthenie' of de overprikkeling van de moderne mens. De telegrafie zou jonge geesten nekken. En vandaag worden we gewaarschuwd tegen digibesitas (een overdaad aan digitale media, BDB). Maar toch gaan we altijd weer op zoek naar meer prikkels.

"In de jaren 60 stonden de magazines vol met waarschuwingen over hoe de mens zich te pletter zou gaan vervelen in de geautomatiseerde 21ste eeuw. Dat spanningsveld tussen angst voor te veel input en voor te veel verveling komt altijd terug. Het illustreert dat de mens echt niet gemaakt is voor verveling."

Dat leiden onderzoekers af uit allerlei experimenten en uit de banale realiteit. "Neem een wellnessweekend. Iedereen wil niksen, maar na anderhalve dag moeten er activiteiten zijn. Echte verveling kunnen we niet aan", zegt Devisch. We willen altijd wel iets doen, al is het iets heel kleins zoals spelen met je pen tijdens een vergadering. Actief zijn geeft ons een gevoel van controle.

Ignaas Devisch. Beeld rv
Ignaas Devisch.Beeld rv
null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Makkelijke luxe

Volgens Devisch is er dan ook vooral een misverstand over wat verveling in feite is. "Het is niet rusten, pauzeren, vertragen, maar werkelijk niets omhanden hebben. Geen prikkels krijgen zonder uitzicht op verandering", zegt Devisch. "De auteurs van al die vervelingsboeken behoren zelf tot de bezige bijen in de maatschappij die denken dat je vervelen een makkelijke luxe is omdat ze het zien als 'even niets doen in functie van iets anders', zoals een saunabezoek of wat luieren tussen twee afspraken in. Bovendien denk ik dat het vandaag eerder de gefragmenteerde aandacht is die ons parten speelt, niet het feit dat er veel te doen is."

Maar wie zich echt verveelt, zoals werklozen en bejaarden, ziet af, zo benadrukt Devisch. "Je werkelijk vervelen is zeer onaangenaam, omdat het je met jezelf en met de dood confronteert. De impact is duidelijk negatief, want de mens wil bezig zijn, een doel hebben en heeft ook afleiding nodig. Dat vergeten de verveelgoeroe's te veel. Dat mogen we als maatschappij niet uit het oog verliezen."

Verveling kan leiden tot:

• druggebruik
• onveilig rijden
• vraatzucht
• gebrek aan zelfcontrole
• slechte studieresultaten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234