Dinsdag 06/12/2022

Wetenschap

Verschil in inkomen en welvaart moet er zijn

null Beeld ANP
Beeld ANP

Mensen houden niet van ongelijkheid. Inkomen en welvaart zouden ze het liefst gelijk verdelen. Maar niet als daardoor de bestaande verhoudingen op hun kop worden gezet, zo ontdekten Chinese en Amerikaanse wetenschappers.

Redactie Trouw

De onderzoekers lieten hun proefpersonen 'inkomensplaatjes' zien van fictieve personen en stelden hen voor de keuze om al dan niet geld te verplaatsen van rijk naar arm.

Bijvoorbeeld: Harry heeft 4 euro, Gerrit 1. Zou je het goed vinden als 1 euro van Harry wordt overgemaakt naar Gerrit? Ja, zegt dan driekwart van de proefpersonen. Maar 2 euro overmaken van Harry naar Gerrit vindt minder dan de helft een goed idee. Het cruciale verschil is dat een transfer van 2 euro de verhouding omkeert: nu is Gerrit de rijkere, en heeft Harry minder dan hij. Dat stuit een meerderheid tegen de borst.

Het is een wat simpele samenvatting van uitgebreide experimenten die de economen in het veld hebben gedaan in China, en online met populaties proefpersonen in India en de Verenigde Staten. En in al die landen en culturen was het resultaat steeds hetzelfde: nivelleren van welvaart vindt driekwart prima, maar een omkering van de verhouding wijst meer dan de helft af.

Nomaden

De enige afwijking, in extremis, werd aangetroffen bij Tibetaanse nomaden, hoog in de Himalaya. Een gelijke verdeling van welvaart vindt niet 75 maar bijna 100 procent daar een goed idee. Gelijkheid wordt er sterker gevoeld dan in de andere populaties. Maar ook de weerstand tegen een omkering van de verhoudingen is er sterker: daar voelen heel weinig Tibetanen voor.

Dat zou kunnen komen doordat deze nomaden in een hechte gemeenschap leven, ver van een markteconomie. Delen is er belangrijk, maar het respecteren van de hiërarchie in de samenleving ook. Voor mensen die leven in een markteconomie, zouden verschillen in welvaart minder problematisch zijn, en misschien wel verdiend, en sociale hiërarchie iets minder belangrijk.

In alle gevallen, concluderen de onderzoekers in vakblad Nature Human Behaviour, is de weerstand tegen het omverwerpen van de sociale verhoudingen een factor om rekening mee te houden. Daarvoor is meer onderzoek nodig, schrijft het vakblad in een commentaar. Want deze eenvoudige experimenten hebben wel die menselijke neiging aan het licht gebracht, maar daarmee is nog niet duidelijk hoe die zich heeft ontwikkeld tot sociale norm.

In ontwikkelende economieën is er herverdeling van enige welvaart, meestal door toedoen van de overheid. En mensen kunnen er wat treden op de sociale ladder klimmen. Maar een fundamentele wijziging van de hiërarchie in een samenleving is toch uitzonderlijk; er is doorgaans een revolutie voor nodig.

Angst voor onrust en geweld en onrust in de samenleving kan mensen ervan weerhouden de welvaartsverhoudingen te willen omkeren. Hiërarchie is een belangrijke factor geweest in de evolutie van de mens, speculeren de onderzoekers. Dat zou ook terug te zien zijn in de ontwikkeling van kinderen. Vierjarigen hebben gevoel voor eerlijk delen. Maar drie jaar later voelt het kind al een 'volwassen' respect voor hiërarchie in de groep.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234