Donderdag 25/04/2019

Gezondheid

Vaccinatiepionier Stanley Plotkin over de anti-vaxxers: “Het geheugen van de mens is zo kort”

Stanley Plotkin (86) is emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Pennsylvania en gespecialiseerd in vaccins. Beeld Tim Coppens

De vaccinatiegraad in het westen is hoog, maar de groep twijfelaars groeit. De Amerikaanse kinderarts en wereldautoriteit Stanley Plotkin (86) ziet dat de antivaccinatiebeweging de wetenschappelijke feiten oneer aandoet. “Onze risicoperceptie is helaas defect. Waarom denkt u dat er nog loterijen bestaan?”

“U kent wellicht het gezegde: ‘Het kan de wetenschap niet schelen waar u in gelooft.’” De Amerikaanse kinderarts Stanley Plotkin (86), de ‘peetvader van de vaccinatie’, windt er geen doekjes om als we het toenemende wantrouwen in vaccins ter sprake brengen. “Het draait om feiten, niet om de ontkenning ervan.” Hij weet maar al te goed hoeveel twijfel de zogenaamde ‘anti-vaxxers’ kunnen zaaien. Het gerucht dat experimentele poliovaccins van het Wistar-instituut, waar Plotkin aan de slag was, ervoor zorgden dat het hiv-virus van chimpansees naar de mens oversloeg eind de jaren 50 in Centraal-Afrika, sleepte meer dan een decennium aan.

Die oude koe wil hij niet meer uit de gracht halen. Plotkin, auteur van het medische standaardwerk Vaccines en aan de basis van onder meer het vaccin tegen rodehond, vertelt op het vaccinatiesymposium van de UAntwerpen liever over de huidige stand van zaken. Het gouden tijdperk van de vaccinatie is voorbij, weet hij. “Er worden nog steeds nieuwe, veelbelovende vaccins op de markt gebracht, maar de onderliggende biologische problemen worden steeds complexer.”

Toch lijkt het probleem vandaag vooral perceptie. Hoewel de vaccinatiegraad in Europa nooit hoger was, groeit de groep twijfelaars. Maakt u zich zorgen?

“Ja, daar maak ik me zeker zorgen over. Ik zie het als een reflectie van een veel algemenere gedachtestroom in onze maatschappij: het wantrouwen van autoriteit. Mensen accepteren bepaalde zaken niet langer zonder vragen te stellen, zeker als het van bovenaf komt.”

Is dat geen goede zaak?

“Natuurlijk, maar mensen zijn vaak niet voldoende opgeleid om een goede inschatting te maken van de feiten. Onze risicoperceptie als mens is nu eenmaal defect. Waarom denkt u dat er nog loterijen bestaan? Als er een kans van één op duizend bestaat om een ziekte te krijgen, en een kans van één op een miljoen dat een vaccin zich tegen een kind keert, zijn sommige ouders jammer genoeg geneigd om de kansen tegen zichzelf te keren.

“De gezonde, westerse maatschappij lijkt soms vergeten hoeveel ravage bepaalde ziektes kunnen aanrichten. Het geheugen van de mens is zo kort. Hoeveel overlevers kunnen de Spaanse griepepidemie op het einde van de Eerste Wereldoorlog 
(zowat 50 miljoen mensen lieten toen het leven, MIM) nog navertellen? En dan heb ik het nog niet eens over de virussen zoals hepatitis C, die hier minder vaak voorkomen. Het is niet omdat we ziektes niet zien, dat we niet moeten opletten.”

Plotkin was vrijdag te gast op het zeventiende vaccinsymposium van de UAntwerpen. Beeld Tim Coppens

Heidi Larson, professor aan de London School of Hygiene & Tropical Medicine, ziet een tweede factor binnen de antivaccinatiebeweging: een fixatie op het natuurlijke, zoals homeopathie en ecovoeding.

“Die purity-beweging zie ik zelf heel goed in het Noord-Westen van de Verenigde Staten. Een deel wil zich inderdaad niet laten vaccineren omdat het tegennatuurlijk zou zijn, maar de gevolgen zijn navenant. Er is momenteel een uitbraak van mazelen in die regio, terwijl de ziekte zich al lang niet meer had getoond. Hier in Europa was er vorig jaar ook al een ongeziene uitbraak (volgens de WHO waren er in 2018 drie keer zoveel gevallen vergeleken met 2017, MIM).”

Volgens criticasters krijgt de paniekzaaierij van anti-vaxxers een ongewenst platform in de media, ook al wordt vaak uitgelegd dat de risico’s gering zijn. Akkoord?

“Het klopt dat media beter zouden moeten berichten over de risico’s van ziekten dan over de geringe risico’s van vaccineren, maar dat ligt nu eenmaal in de aard van het ‘slechtnieuwsbeestje’. Bovendien leiden journalisten aan de ziekte dat ze altijd twee kanten van een zaak willen belichten. In dit verhaal bevinden alle feiten zich echter aan één kant. Vergelijk het met de vraag: is de aarde plat of rond?

“Er ligt natuurlijk ook een grote verantwoordelijkheid bij hulpverleners om correct en volledig te informeren. In die zin ben ik wel hoopvol als ik bijvoorbeeld naar het Britse systeem kijk: daar slagen ze erin om de noodzaak van vaccinaties goed over te brengen door huisartsen financieel te belonen voor een hoge vaccinatiedekking.”

In uw lezing klonk u ook hoopvol over doorbraken in de ontwikkeling van nieuwe vaccins, onder meer voor het veel voorkomende cytomegalovirus.

(lacht) In dit vak moet je jezelf altijd voordoen als een optimist. Er is nog een lange weg te gaan, maar we maken zeker vooruitgang. We ontdekken nieuwe hulpstoffen die het immuunsysteem aanscherpen, en maken vorderingen in bacteriële vaccinaties. Dankzij domeinen als immunologie en systeembiologie leren we steeds meer over ons immuunsysteem. Daardoor kunnen we beter inschatten hoe we auto-immuunreacties kunnen vermijden.”

U bent nu 86. Gaat u een hiv-vaccin nog meemaken?

“Ik denk het wel, althans een vaccin dat voor een deel van de wereldbevolking effectief kan zijn. Onlangs is ontdekt dat het inbrengen van genen van het hiv-virus in het cytomegalovirus zorgt voor de productie van cellen die hiv in het vizier nemen. U ziet: wetenschap kan soms prachtig onvoorspelbaar zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.