Dinsdag 10/12/2019

Ruimtevaart

Vaarwel Rosetta, het was fantastisch

Beeld EPA

Met een kamikazeduik komt morgen - voorlopig - een einde aan het heldenepos van de Rosetta. Wat hebben de komeetjager en zijn lander Philae ons eigenlijk opgeleverd?

Een van de meest aansprekende ruimtemissies van de afgelopen jaren eindigt morgenochtend. Op ruim 700 miljoen kilometer afstand, ergens tussen de banen van Mars en Jupiter, strijkt komeetjager Rosetta als een blauwe reuzenlibelle neer op 67P, de komeet die de afgelopen twee jaar door de sonde is vergezeld.

De missie was spectaculair om zijn technologische innovaties, de wetenschappelijke doelen en de kosten (ruim 1 miljard euro), maar het was vooral een missie die volop in de publieke belangstelling stond. Dat was voor een groot deel te danken aan de avonturen van de lander Philae, die eind 2014 vanaf moederschip Rosetta afdaalde en - nooit eerder vertoond - neerstreek op de komeet.

Het landertje met een eigen Twitteraccount ontroerde toeschouwers met zijn mythologische afdaling naar de onbekende 67P, om na een stuiterlanding op zijn kant in een spelonk terecht te komen, waardoor zijn zonnepanelen in de schaduw bleven en de accu's het na drie dagen opgaven.

Rosettamissie

Daarop begon ruimtevaartorganisatie ESA een zoektocht naar Philae en probeerde Rosetta, die om de komeet cirkelde, maandenlang tevergeefs contact te leggen. Tot ieders verrassing nam de lander in de zomer van 2015 toch nog een paar keer contact op met aarde, om daarna voorgoed het zwijgen toe te doen. Daarmee was het heldenepos nog niet voorbij, want vlak voor het einde van de Rosettamissie ontdekte zijn moederschip de verloren lander op de komeet.

Nu zullen beide herenigd worden, als moederschip Rosetta zich bij Philae voegt. Om even over half een morgenmiddag zal de sonde het oppervlak van de komeet raken. In een laatste snoekduik zullen alle wetenschappelijke instrumenten nog eenmaal worden ingeschakeld en zal Rosetta van zeer nabij metingen doen.

Qua publieke belangstelling is de missie zeer geslaagd, maar geldt dat ook in wetenschappelijk opzicht? Zijn we nu echt zo veel wijzer, bijvoorbeeld over het ontstaan van het zonnestelsel? "Rosetta heeft zeer veel nieuwe gegevens opgeleverd", stelt planeetonderzoekster Daphne Stam van de TU Delft. Zoals de ontdekking dat de 'badeendje'-vorm van de komeetkern niet is ontstaan doordat een min-of-meer ronde kern rondom is uitgehold, maar doordat twee komeetkernen ooit na een botsing aan elkaar zijn blijven plakken. Dat blijkt uit de richtingsverschillen in de minieme zwaartekracht van beide lobben. "Dit kun je alleen maar afleiden als je zo dicht om een komeet heen vliegt als Rosetta", zegt Stam.

De kosmische samenklontering bewijst dat kometen tijdens hun leven soms andere kometen tegenkomen. En dat het deel van de ruimte waar kometen zich normaal gesproken ophouden, misschien wel minder uitgestorven is dan gedacht, stelt de onderzoekster.

Waterdamp

Daarnaast heeft de missie de theorie dat water op aarde is gebracht door kometen een beetje meer ontkracht. Lang werd gedacht dat de jonge aarde te heet was om waterdamp vast te houden. "De enorme hoeveelheden water die nu op aarde zijn, zouden volgens die theorie vanuit de ruimte hiernaartoe gebracht moeten zijn, door asteroïden of kometen", zegt Stam. Maar dan zou je verwachten dat het water op aarde dezelfde samenstelling heeft als dat wat er op kometen als 67P wordt aangetroffen. De Rosettametingen laten zien dat de komeet naar verhouding veel meer deuterium (D, 'zwaar waterstof') heeft in vergelijking met normaal waterstof (H), dan het water hier op aarde. Kometen als 67P kunnen dus niet verantwoordelijk zijn voor de enorme hoeveelheden water op aarde, zegt Stam.

Een laatste verrassende ontdekking is de aanwezigheid van zuurstofmoleculen. Dat betekent dat de komeet nooit heel warm geweest kan zijn, anders was de zuurstof er allang "uitgekookt". Dat betekent dat 67P "heel ver weg" gevormd moet zijn en dat hij nooit erg dicht bij de zon is geweest. Op basis van baanberekeningen kan dat niet goed worden achterhaald, omdat de omloop van kometen zeer wispelturig is, zegt Stam. Dat komt door de invloed van planeten, zoals Jupiter, die kometen bij een passage van baan laten veranderen. Ook de straalstromen die bij het naderen van de zon in allerlei richtingen uit de komeetkern spuiten en de kenmerkende staart vormen, doen hem van koers veranderen.

Beeld EPA

Overigens is de missie zelfs na de crashlanding nog niet echt voorbij, mailt de ESA-medewerker die de planning van de wetenschappelijke activiteiten verzorgde. Hoofs, aanwezig bij het ruimtevaartcongres in Mexico waar eerder deze week Elon Musk zijn Marsplannen ontvouwde. De data die de afgelopen twee jaar naar aarde is gestuurd is zo omvangrijk dat wetenschappers er nog jaren onderzoek naar kunnen doen. Er zullen volgens Hoofs dus zeker nog nieuwe ontdekkingen gedaan worden.

Vanaf morgen zullen Rosetta en Philae samen op hun komeet tot in de eeuwigheid hun rondjes om de zon blijven draaien. Voor altijd? Dat niet, zegt Stam. "Uiteindelijk zal ook komeet 67P sneuvelen. Bij elke omloop verliest hij materiaal en neemt de kans toe dat hij in stukken opbreekt." Maar al eerder kan hij ook in de zon vallen of als meteoor in de atmosfeer van Jupiter verbranden. Het einde vandaag wordt voor Raymond Hoofs, die 17 jaar bij de missie betrokken is geweest, een emotionerende beleving. "Het was een fantastische missie met uitzonderlijke resultaten. Maar na een periode van heel hard werken met meerdere deadlines per week, kijk ik ook wel uit naar een rustiger periode."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234