Zondag 17/10/2021

Wetenschap

Universeel bloed in de maak

Bloedafname aan de KULeuven. Vooral aan AB negatief en B negatief is er een groot gebrek Beeld Tim Dirven
Bloedafname aan de KULeuven. Vooral aan AB negatief en B negatief is er een groot gebrekBeeld Tim Dirven

Vergeet de onderverdeling in verschillende bloedgroepen. Wetenschappers zijn erin geslaagd universeel donorbloed te creëren, geschikt dus voor alle patiënten met acute bloedarmoede.

Zeventig procent van alle Vlamingen komt vroeg of laat in een situatie terecht waarbij ze extra bloed krijgen toegediend. Er moeten dus te allen tijde voldoende bloedzakjes van de verschillende bloedgroepen in voorraad zijn.

Dat is niet altijd vanzelfsprekend, leert de huidige stand van de bloedvoorraad. Voor de bloedtypes A negatief, O negatief en O positief is de voorraad klein. Voor AB negatief en B negatief is de toestand zelfs kritiek. Vorige week lanceerde het Rode Kruis nog een noodoproep om donoren met dat bloedtype te vinden.

Dankzij dr. Stephen Winters van de British Columbia University in Vancouver behoren dat soort problemen misschien tot het verleden. Hij en zijn team zijn erin geslaagd bloed van het type A en B te transformeren naar bloed van het type O, dat aan iedereen toegediend kan worden. Als het de onderzoekers lukt de nieuwe techniek op grote schaal toe te passen, dan betekent dat een gigantische doorbraak, waarmee miljoenen patiënten in de hele wereld hun voordeel zullen doen.

Suikermoleculen

Tot nu kunnen bloedtransfusies alleen plaatsvinden als het bloedtype van de donor overeenkomt met dat van de ontvanger. Is dat niet het geval, dan treden afstotingsverschijnselen op. Soms met fatale gevolgen.

Boosdoeners zijn de suikermoleculen die zich aan de rode bloedcellen van het type A en B vasthechten en een reactie van het immuunsysteem oproepen. De enige uitzondering is bloed van het type O, dat het zonder die suikermoleculen doet. "Net daarom proberen wetenschappers al langer om die bloedsuikers te 'cleanen'", legt Dries Deeren, hematoloog bij AZ Delta in Roeselare, uit. "Maar de techniek was hopeloos inefficiënt."

Tot nu. Dr. Winters en zijn team maakten de enzymes die de suikers verwijderen tot 170 keer krachtiger, waardoor het nu wel mogelijk wordt om bloed van het type A en B naar type O om te vormen. "In principe kan het Rode Kruis voortaan dus nog veiliger bloed maken", zegt Deeren. "Bloed dat we aan iedereen kunnen toedienen, los van de bloedgroep van de patiënt."

Dat is althans de theorie, want in de praktijk zijn er nogal wat obstakels, zegt Philippe Vandekerckhove, CEO van Rode Kruis Vlaanderen en een autoriteit op het vlak van hematologie. "Dit is zonder twijfel een doorbraak. Het is een stapje op weg naar echt neutraal bloed. Maar daar zijn we nog lang niet."

Dertig bloedtypes

De wetenschappers mogen er dan in geslaagd zijn de suikermoleculen weg te halen bij de rode bloedcellen van type A en B, dat betekent nog niet dat die helemaal identiek zijn aan de bloedcellen van type O. Vandekerckhove: "Er zijn nog steeds verschillen. En ook die kunnen voor afstotingsverschijnselen zorgen. Er is nog verder onderzoek nodig om dat uit te sluiten."

Bij het Rode Kruis zijn ze dan ook niet van plan hun bloedbank met de nieuwe techniek volledig naar bloedtype O om te zetten. "Dat zou weinig nut hebben", vindt Vandekerckhove. "De onderverdeling in A, B en O is slechts één systeem om bloedtypes te klasseren. Het is wel het bekendste systeem, omdat de gevolgen het zwaarst zijn als die bloedgroepen bij een transfusie door elkaar worden gehaald. Maar er zijn in totaal meer dan dertig verschillende bloedtypes. Ook al zetten we al ons bloed om in bloedgroep O, dan nog kan er bij een transfusie een reactie optreden."

Ook de kostprijs van de nieuwe procedure is voorlopig nog een vraagteken. "Dat is waar het misgaat bij de pogingen om artificieel bloed te maken", legt Vandekerckhove uit. "Eén eenheid artificieel bloed zou volgens de laatste berichten anderhalf tot twee miljoen euro gaan kosten, terwijl wij van de overheid 110 euro per eenheid betaald krijgen." Dan heeft de Rode Kruis-CEO een simpeler en vooral goedkopere oplossing. "Als alle jonge mannen in Vlaanderen vijf jaar lang, van hun 18 tot hun 23 jaar, regelmatig bloed geven, dan is er nooit meer een bloedtekort."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234