Maandag 21/10/2019

Wetenschap

Uniek onderzoek toont aan: ijsberen door klimaatverandering op te streng dieet

Beeld Video SeaLegacy

IJsberen zijn kwetsbaarder dan gedacht. Afname van het ijs in het Noordpoolgebied maakt het voor deze dieren moeilijker om aan voldoende voedsel - zeehonden - te komen.

Uit nieuw onderzoek blijkt dat ze meer vlees nodig hebben dan bekend was. Hun energieverbruik is hoger dan dat van vergelijkbare vleesetende zoogdieren.

Onder invloed van klimaatverandering krimpt de oppervlakte van het zee-ijs op de Noordpool. Daardoor moeten ijsberen meer moeite doen om bij hun prooi te komen. Het zee-ijs is hun uitvalsbasis voor de jacht op zeehonden.

Grotere afstanden

Amerikaanse wetenschappers deden onderzoek in de Beaufortzee ten noorden van Canada en Alaska. Hier trekken ijsberen naar het noorden als de ijsgrens in juli begint op te schuiven. Tegenwoordig moeten ze - lopend en zwemmend - grotere afstanden afleggen dan voorheen.

De onderzoekers vingen negen ijsberen (vrouwtjes) en gaven die een halsband met camera, GPS-tracker en activiteitenmeter. Het energieverbruik van de dieren werd gemeten aan de hand van bloed- en urinemonsters. Dit gebeurde in april (2014, 2015 en 2016), een belangrijke tijd voor ijsberen omdat ze dan vetreserves moeten opbouwen.

Uniek

Maarten Loonen, universitair hoofddocent arctische ecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, spreekt van een 'uniek' onderzoek. Al was het maar omdat de ijsbeer lastig te observeren is. Het dier leeft in een uitgestrekt gebied, dat een deel van het jaar in het donker is gehuld. "Het is belangrijk om te meten wat ze doen in hun natuurlijke omgeving."

De metingen geven aan dat de energiebehoefte van de dieren gemiddeld zo'n 50 procent hoger ligt dan in eerdere studies was aangenomen op grond van vergelijkingen met andere vleeseters. Vier van de negen ijsberen bleken in de acht tot elf dagen tussen twee metingen meer dan tien procent van hun lichaamsgewicht te hebben verloren. Ze hadden niet genoeg zeehondenvlees gegeten, aldus de onderzoekers in Science.

Vetreserves

De wetenschappers berekenden dat een vrouwtjesijsbeer in het voorjaar elke tien tot twaalf dagen een volwassen zeehond of zo'n twintig pasgeboren jongen nodig heeft voor een goede energiebalans. Om in het voorjaar voldoende vetreserves op te bouwen voor de maanden daarna heeft ze aanzienlijk meer nodig.

Loonen wijst erop dat het onwaarschijnlijk is dat de negen onderzochte ijsberen minder zeehonden konden vinden als gevolg van smeltend ijs. "Het onderzoek is gedaan in april, als bijna de hele Beaufortzee is dichtgevroren. Eerder onderzoek toont juist aan dat een dichtgevroren Beaufortzee met dik ijs zorgde voor minder voedsel. Het kan goed zijn dat het altijd lastig is om op die plek voldoende voedsel te vinden."

Onvoldoende calorieën

Poolonderzoeker Brendan Kelly van de University of Alaska Fairbanks, niet betrokken bij de publicatie, prijst de studie die volgens hem bevestigt dat het voedsel van de ijsbeer minder bereikbaar is geworden. "Je ziet dat ze onvoldoende calorieën binnen krijgen."

Kelly noemt het "kortzichtig" om de denken dat wetenschappers pas wat over de gevolgen van klimaatverandering voor ijsberen kunnen zeggen als de populaties krimpen. "Het gaat er niet alleen om hoeveel dieren doodgaan. Het gaat er ook om hoeveel er geboren worden, hoe sterk ze zijn."

De toestand van ijsbeerpopulaties is niet overal gelijk. Sommige populaties zijn gekrompen, bij andere is dat niet het geval. Zo gaat het overwegend goed met de dieren op Baffin Island, in het noorden van Canada. Terwijl uitgerekend op dat eiland een filmpje is gemaakt van een verzwakte, oude ijsbeer, dat vorig jaar viraal ging als 'bewijs' voor het tragisch lot van de poolbeer.

In dat filmpje was een uitgehongerde beer te zien, die naar een verlaten nederzetting strompelt, rondscharrelt door het vuilnis, kauwt op een stuk afval, en uiteindelijk op de grond gaat liggen en zijn ogen sluit. Deze beelden zouden tonen "hoe klimaatverandering eruitziet". Maar klopte dat eigenlijk wel? U leest er hier meer over

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234