Dinsdag 21/05/2019

Wetenschap

Uitdagend eilandleven maakt gevleugelde bewoners slimmer

De Darwinvink. Beeld Wikimedia Commons/Cayambe

Leven op een eiland stelt vaak hoge eisen. Daarom ontwikkelen vogels er grotere hersenen dan op het vasteland.

Biologen houden van eilanden, geïsoleerde biotopen waar dieren hun eigen ontwikkeling volgen en soorten opgesplitst kunnen raken in ondersoorten. Darwinvinken zijn hiervan het schoolvoorbeeld. De vader van de evolutietheorie vond op de Galápagoseilanden voor de kust van Zuid-Amerika vijftien verschillende vinkensoorten die - naar later bleek - afstamden van dezelfde voorouder, maar zich heel verschillend hadden ontwikkeld.

Eilanden zijn kraamkamers van nieuwe (onder)soorten, de proefvelden van evolutie. Je kunt het zien. Maar biologen willen weten of je het ook kunt voorspellen. Dat kan, schrijven Spaanse onderzoekers in vakblad Nature. Ze keken naar de hersenomvang van meer dan 1.900 vogelsoorten en zagen een duidelijk verschil: vogelsoorten die op eilanden leven, hebben grotere hersenen dan verwante soorten op het vasteland.

De kip of het ei

Hier dreigt de discussie te ontaarden in de kip-of-eikwestie die vaker opduikt in de evolutiebiologie. Hebben vogels grotere hersenen gekregen, doordat ze op eilanden zijn gaan leven of hebben ze op die eilanden juist een bestaan kunnen opbouwen, omdat ze grotere hersenen hadden?

Het eerste, zeggen de Spaanse onderzoekers. In hun enorme database van het vogelrijk konden ze niet zien dat soorten met grotere hersenen vaker eilanden hebben veroverd. Wel was te zien dat bij soorten die opgedeeld raakten, de ondersoorten die naar eilanden waren getrokken grotere hersenen hadden dan de continentale ondersoorten.

Er zijn in theorie verschillende factoren die dat kunnen veroorzaken. Leven op een eiland is anders dan op het vasteland. Er kunnen minder natuurlijke vijanden zijn of minder concurrentie van andere vogelsoorten. Maar dat blijkt hier niet de doorslaggevende factor.

Lagere versnelling

Belangrijker, zeggen de onderzoekers, zijn de hoge eisen die het eilandleven stelt. Je zit er vast; als de leefomstandigheden veranderen, kun je niet uitwijken naar een ander leefgebied. Je moet flexibel zijn, bijvoorbeeld in je voedselkeuze en je vaardigheden om eten te bemachtigen. Dat vergt meer cognitieve vermogens en grotere hersenen. Er zijn vele vogelsoorten die gereedschappen hebben ontwikkeld om aan eten te komen, de beste instrumentenmakers vind je op eilanden.

Wat helpt is dat het leven op eilanden in een lagere versnelling lijkt te staan. Het is een fenomeen in de evolutiebiologie: diersoorten die zich op eilanden vestigen, gaan zich trager ontwikkelen en langer leven. Dat past in onze theorie, zeggen de onderzoekers, want de vorming van hersenen vergt tijd en energie. Je hebt een trage ontwikkeling nodig om grotere hersenen te kunnen vormen en een langer leven om van die investering te profiteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.