Donderdag 18/07/2019

Digimeter

Tussen haat en liefde: onze relatie met technologie was nog nooit zo ingewikkeld

Beeld Brecht Vandenbroucke

Van tieners tot zestigplussers, we kennen allemaal de geneugten van de smartphone als poort tot het internet. Nu die deur wagenwijd openstaat stellen we ons steeds meer vragen: over verslaving, nepnieuws en privacy. Dat blijkt uit de Digimeter, het onderzoek dat het mediagebruik van Vlamingen in kaart brengt.

Bijna acht op de tien Vlamingen proberen zichzelf minstens een regel op te leggen om minder afhankelijk te zijn van smartphones.  Vooral bij tieners lijkt dat bewustzijn het snelst gegroeid, blijkt uit het Digimeter-onderzoek. Vorig jaar dacht net geen zes op de tien ondervraagden na om notificaties af te zetten, de smartphone tijdens een gesprek bewust weg te stoppen of hem uit de slaapkamer te weren.

“Waar we in 2017 op individueel niveau merkten dat de smartphone naast een deugd ook een last kan zijn, brak dat gevoel in 2018 verder door in onze samenleving”, zegt Lieven De Marez
, mediaprofessor (UGent/Imec) en drijvende kracht achter de Digimeter. Hij verwijst daarvoor naar beslissingen uit het bedrijfsleven en initiatieven bij overheden. Technologiegiganten zoals Google en Apple introduceerden applicaties die het smartphonegedrag monitoren en gebruikers een spiegel voorhouden. Frankrijk keurde in 2018 dan weer een smartphoneverbod op scholen goed voor leerlingen tussen de 15 en 18 jaar.


Opvallend in die nieuwe resultaten is dat steeds meer ouderen aangeven dat ze vertrouwen hebben in hun digitale vaardigheden, terwijl steeds meer jongeren aangeven dat ze daar weleens mee worstelen. Zo stijgt het aantal 16- tot 24- jarigen die termen die gelinkt zijn aan digitale toepassingen verwarrend vinden van 11 naar 19 procent. 16 procent van hen geeft aan dat ze digitale toepassingen niet gebruiken omdat ze vrezen fouten te maken die ze niet meer kunnen rechtzetten. Een jaar geleden ging dat nog om 8 procent. Bij 65-plussers zien we net een omgekeerde beweging.

Digitale diëtist

“Er is altijd een groep in de samenleving geweest die digitaal niet te bereiken was”, zegt De Marez daarover. “De smartphone heeft die kloof eindelijk gedicht. En het is opmerkelijk om vast te stellen dat die ouderen zich goed voelen wanneer ze WhatsApp, Facebook, Facebook Messenger en Instagram gebruiken.” Allemaal onlinediensten die in de lift zitten bij 65-plussers.

De bezorgdheid verplaatst zich in zeker zin naar jongeren. De Marez en zijn collega’s destilleerden drie grote spanningsvelden in 2018. Ten eerste is er de zogenoemde digibesitas, of het gevoel dat we te afhankelijk zijn van onze smartphone. Dat geldt voor een derde van de ondervraagden tussen 16 en 24 jaar. Dat percentage is niet alleen een pak meer dan vorig jaar (8 procent), het is ook vergelijkbaar met het percentage dat de Digimeter vaststelde bij iedereen onder 44 jaar. 

“We beseffen steeds meer dat de smartphone ons op sommige momenten te veel afleidt, maar we hebben er nog geen oplossingen voor gevonden. We doen aan vogelpik in onze zoektocht naar antwoorden, terwijl we eigenlijk een digitale diëtist nodig hebben die ons op patronen kan wijzen om ons gedrag fundamenteel te wijzigen”, zegt De Marez.

Ten tweede hebben alle nieuwsberichten over Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de verspreiding van nepberichten via sociale media een vervelende paradox veroorzaakt. 43 procent van de ondervraagden geeft aan dat ze dankzij het internet veel beter geïnformeerd zijn, maar tegelijkertijd maken ze zich wel zorgen over de invloed van valse nieuwsberichten op de samenleving. 

Voor klassieke nieuwsmedia zorgt die bezorgdheid voor een interessante shift. Na een jaar waarin de smartphone op quasi gelijke hoogte stond als radio en nationale televisie als dagelijks contactpunt met nieuws, moet die opnieuw de rol lossen. Blijkbaar neemt de perceptie toe dat mobiel nieuws, of nieuws via sociale media, minder betrouwbaar is. Sociale media en zoekmachines zoals Google boeten in aan belang om actief nieuws te gaan zoeken. Nieuwswebsites winnen daarentegen opnieuw aan relevantie. Het zijn vooral jongeren die terugkeren naar vertrouwde nieuwsmerken.

Het derde spanningsveld is de bekende privacyparadox. 21 procent van de Vlamingen beseft dat het delen van persoonlijke data een betere dienst kan opleveren, maar ze vinden het frustrerend dat bedrijven niet transparant zijn over welke data ze over gebruikers bezitten en hoe ze die gebruiken.

Meesurfen

“Met andere woorden: de druk op onze relatie met technologie nam het afgelopen jaar toe”, zegt De Marez. En dat is niet zonder gevolgen. Zo blijkt dat 45 procent van de Vlamingen beseft dat de toekomst digitaal is, tegelijkertijd worstelen ze met hun haat-liefdeverhouding met technologie. “De onzekerheden van vandaag hebben invloed op het vertrouwen in de toekomst”, zegt De Marez, die de situatie vergelijkt met de liefde. “Wanneer een liefdesrelatie op een zure manier eindigt, zal je je nieuwe liefde niet meteen vol op de mond kussen. Dat geldt ook voor technologie.”

Als het Vlaamse bedrijfsleven wil meesurfen op de nieuwe digitale golven die eraan komen, zal het er in de eerste plaats voor moeten zorgen dat Vlamingen de technologie van vandaag vertrouwen. “Innovatiemanagement is communicatiemanagement. De Vlaamse bedrijven zullen transparant moeten zijn, willen ze iedereen meekrijgen om de golf niet te missen”, besluit De Marez.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden