Donderdag 14/11/2019

Sexting

Tieners ouder dan twaalf die niet weten wat sexting is, lijken niet te bestaan

Beeld Gwen Vanderstraeten

Naaktfoto’s doorsturen naar je lief, maar de hele school die ze ziet. ‘Hoe naïef en vulgair kun je zijn?’, reageren velen op sextingschandalen. Maar digitaal flirten is niet ‘stommer’ of uitzonderlijker dan offline flikflooien, wel riskanter, leggen jongeren uit. ‘En ja, wij zijn keihard onder elkaar.’

"Een vriendin had al een tijdje een lief. Op een bepaald moment stuurde ze eens een naaktfoto naar hem. Later sprong de relatie af en stuurde hij die foto door naar zijn vrienden. Zo belandde die bij nog veel meer mensen. Ze heeft op de treinsporen gelopen. Overwogen om er een eind aan te maken. Alleen dankzij de steun van een psycholoog, haar ouders en haar nieuwe vriend gaat het nu wat beter met haar."

Zoals de meeste jongeren was Nelle (17) niet verbaasd toen ze vernam dat een 15-jarige zichzelf recent van het leven beroofde nadat een naaktfoto van hem op sociale media was verspreid. Of het de enige oorzaak was weten we niet, maar Nelle kan zich er iets bij voorstellen. Zelf zal Nelle niet sexten. “Te vulgair en ik hoor te veel verhalen waarbij het verkeerd afloopt.”

Vijf andere lukraak gecontacteerde tieners vertellen bijna exact dezelfde verhalen over sexting, of het digitaal uitwisselen van zelfgeproduceerde seksueel getinte tekstjes of beelden. De erg populaire app Snapchat is zelfs speciaal ontworpen om dat makkelijker te maken: het ‘materiaal’ dat je stuurt, verdwijnt na enkele seconden.

“Een van mijn beste vriendinnen ondernam enkele zelfmoordpogingen”, vertelt ook Inez (15). “Haar lief had haar wat onder druk gezet om ­erotische beelden van zichzelf door te sturen en die zijn bij zijn vrienden en uiteindelijk bij de rest van de school beland. Ze werd scheef bekeken, durfde er met niemand over te praten. Gelukkig is ze opgevangen door haar ouders en een psycholoog”, zegt Inez.

Zelf weet ze niet of ze het wel zou doen. “Het heeft ook leuke kanten binnen een relatie. Maar je moet heel erg opletten. Zeker meisjes worden als het uitlekt snel voor slet versleten. Als je lief je ernaar vraagt, doemt nu toch meteen de vraag op: ‘Wat gaat er dan later met die foto’s gebeuren?’ Wie kun je echt vertrouwen?”

Tieners ouder dan twaalf die niet weten wat sexting is, lijken niet te bestaan. Allemaal doen ze het of zien ze het anderen doen en kennen ze verhalen waarbij een vriend of vriendin in een diepe put van schaamte of zelfhaat belandde.

Ook Lisa (18) heeft een goede vriendin die er totaal kapot van was toen de hele school haar naaktfoto’s zag. “Op onze school circuleerde ook een filmpje van een meisje dat zichzelf vingerde”, vertelt ze. “Ze had een ring aan die maar twee meisjes op onze school droegen. Allebei beweerden ze dat het andere meisje te zien was op het filmpje. Sommige onzekere jongens en meisjes zoeken aandacht via sexting. Maar het is nooit waterdicht en sommigen ontdekken dat pas ­wanneer het te laat is.”

Toch waarschuwen experts voor een paniekerig taboesfeertje. “Zoals altijd als het over jongeren en seks gaat, reageren sommigen alarmistisch. Ze willen het aan banden leggen. Dat zou uiteraard een omgekeerd effect hebben, en vooral: sexting onder jongeren is heel normaal. Ze doen alles online, dus ook flirten, en het loopt veel vaker goed af dan verkeerd”, zegt Julia Day, beleidsmedewerker preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij Sensoa.

Ontstelde volwassenen zien volgens Sara Volcke, die net haar masterproef maakte over het thema, maar beter in dat dit de digitale versie is van hitsige polaroids delen of met je lief ‘even naar de wc’ gaan om elkaars lichaam ontdekken, zoals dat vroeger ging.

Een leven online

Volwassenen sexten er trouwens ook lustig op los, meer dan jongeren. Nu steeds meer mensen langeafstandsrelaties hebben, reizen of ver van huis werken, is het voor geliefden een manier om de intimiteit in leven te houden.

Jongeren brengen echter nog veel meer hun leven online door, kunnen minder goed grenzen stellen, zijn op zoek naar bevestiging, een iden­titeit en relationele ervaring. Bovendien staan ze als digital natives minder stil bij de impact van de technologie die zo alledaags voor hen is. Daarom waaieren de motivatie en gevolgen van sexting bij hen veel meer alle kanten uit dan bij volwassenen.

“Ze delen zeer veel intieme zaken via digitale weg en staan daar veel minder bij stil dan wij ­denken”, zegt Day. “Ze zijn ook impulsiever en erg bezig met imago. Ze zoeken bevestiging en ook dat speelt zich online af.”

Vaak is dat positief. Sam (18) zegt: “Als je elkaar niet altijd kunt zien, zoals bij mij het geval is, is dit zeker plezant en handig.”

Pubers durven via die erotische berichtjes en beelden vaak ook voor het eerst wat ze in het echt nog net niet durven, zo vult Evelien Luts van vzw Jong & Van Zin aan. Die organisatie geeft onder andere relationele en seksuele vorming op ­scholen.

Tieners bevestigen dat. “Toen ik in het tweede en derde middelbaar zat, vonden we het onder vrienden inderdaad plezant om foto’s van onze liefjes naar elkaar door te sturen of meisjes te ­vragen of ze een naaktfoto durfden doorspelen”, zegt Louis (17). “Tja, de hormonen zeker? Ik ben er nu uitgegroeid, maar toen had het iets onweerstaanbaars.”

Ook blijkt dat zeker niet alle jongeren sexten. Onderzoeken hebben het over tussen de 8 en de 12 procent van de twaalf- tot achttienjarigen.

De belangrijkste motieven zijn: interesse laten blijken tegenover iemand met wie je wil daten; flirten voor een relatie start, als voorafje of aanvulling bij een seksuele ontmoeting; om een ­periode dat het koppel gescheiden is te overbruggen; om een unieke vertrouwensband te creëren ­tussen partners; en om seksueel zelfvertrouwen te verwerven.

Maar er is wel een kloof tussen het aantal ­verstuurde en het aantal ontvangen sexts. 8 tot 12 procent verstuurt, maar een kwart ontvangt. De berichten worden dus verspreid of ineens naar meerdere ontvangers verstuurd. En daarom gaat het soms mis. “En dan is het meteen heel erg. Je staat letterijk voor een hele groep onbekenden in je blootje. Dat is het belangrijkste verschil met offline flirten”, zegt Day. 

De verhalen van jongeren over sextingkaters tonen dat er altijd een combinatie van factoren samenkomt: het typische relationele geëxperimenteer en groepsgedrag onder tieners, hun ­grotere impulsiviteit en te gebrekkig besef van de impact die de technologie kan hebben. 

Zo zien zeker de iets jongere tieners die foto’s van zichzelf in uitdagende poses posten, meestal niet in dat die beelden in één klik en door onbekenden te vinden en te verspreiden zijn. En er zijn veel ‘onbekenden’.

“Als ik opleidingen geef, verbaast het me hoeveel onbekenden tieners in hun digitale vriendengroep hebben”, zegt Volcke. Inez: “Er zijn geregeld mensen die je als vriend willen toevoegen die je niet kent”, zegt ze. “Ik merk dat sommigen dat heel snel aanvaarden en het blijkt altijd iemand die je aandacht geeft. Die zien dan ook je foto’s en vragen soms naaktfoto’s. Wie bevestiging wil, trapt daar in.”

Beeld Gwen Vanderstraeten

In de val trappen

Twee andere instinkers zijn eerder technisch. “Velen weten niet dat via Snapchat je beelden niet altijd verdwijnen”, zegt Sam. “Er is nu net een app waardoor de ontvanger ze wel degelijk kan opslaan, ook al lijkt alles veilig voor de verzender. Sommigen buiten dat uit.” Hoe dan ook neemt bijna de helft van de jongeren die Snapchat gebruiken, wekelijks een screenshot, waardoor beelden eveneens worden bewaard.

Ook blijkt dat wanneer je via zogenaamde ‘groepchats’ een foto verstuurt, je er zo voor zorgt dat die foto meteen bij iedereen in die groep wordt opgeslagen. Dat verklaart voor een stuk waarom veel meer jongeren sexts ontvangen dan zelf versturen.

“Het gaat dan om meisjes of jongens onder elkaar waarbij een van hen de anderen een erotische foto van een lief toont, omdat ze daar nu eenmaal erg mee bezig zijn. Wanneer één iemand in die groep dat beeld dan aan nog anderen toont omdat het spannend is of om indruk te maken, kan het snel verkeerd gaan”, zegt Volcke.

Maar het ligt nooit aan de technologie op zich. “Er is altijd iemand die aanvankelijk in vertrouwen een sext stuurt en vervolgens iemand die beslist dat vertrouwen te schenden. Net daarom is het zo belangrijk dat jongeren hierin begeleid worden en dat de ontvanger zich bewust wordt van zijn of haar verantwoordelijkheid”, zegt Day.

Het meest voorkomende scenario is dat van de verliefde meisjes die ‘in de val trappen’. “Dat is een trend”, zegt Sam. “Twee jaar geleden kwamen op mijn middelbare school enkele meisjes van vijftien in een schandaal terecht omdat naaktfoto’s van hen naar veel anderen waren verstuurd. Enkele jongens hadden misbruik gemaakt van hun verliefdheid. Nog voor ze die gasten echt ­kenden, stuurden ze al zulke foto’s door. Wat doe je allemaal niet als je verliefd bent?” 

Daarnaast zijn wraak na een breuk, stoerdoenerij, erbij willen horen en anonimiteit redenen om zonder toestemming sexts te verspreiden. 

“Soms zegt iemand die je ziet zitten dat je een seut bent als je het niet doet, of dat zijn of haar vorige lief dat wel deed. Is het vreemd dat sommige tieners dan plooien?”, zegt Volcke.

Een ander scenario is iemand ‘toch niet kennen.’ Volcke: “Hoe minder je een band hebt met iemand, hoe minder je je schuldig voelt wanneer je een sext die je bijvoorbeeld ongevraagd kreeg, zelf doorstuurt. Jongeren wisselen ook vaak hun smartphones uit en dan zien ze bij de ander zulke foto’s en vragen ze die door te sturen. Ze kennen die ander toch niet. Vaak is het een soort trofee. Een jongen kreeg zo via een ‘groepchat’ bij de Chiro naaktfoto’s van zijn dertienjarige zusje.”

Wat opvalt, is dat degenen die de aanvankelijke sext maakten vaak fel worden veroordeeld, terwijl wie de foto’s doorstuurde wordt gespaard. 

“Het gaat er keihard aan toe onder jongeren”, zegt Sam. “Neerkijken op de slachtoffers en de schuldigen bewonderen is bon ton. Schooldirecties en leerkrachten doen daaraan mee terwijl ze partij zouden moeten kiezen voor wie gekraakt is.” Dat zegt ook Nelle. “‘Hij of zij had maar slimmer moeten zijn en had die foto maar niet moeten maken’, hoor je meestal.”

Onderzoekers wijzen eveneens op die dubbele standaarden: meisjes worden door andere meisjes veeleer kritisch bekeken, jongens vinden elkaar vooral stoer als ze aan sexting doen.

Vlaamse jongeren zijn geneigd sexters zelf de schuld te geven als hun foto verder verspreid wordt. De wet ziet net de verdelers als schuldigen. Intieme foto’s verspreiden of bezitten van iemand die daarvoor geen toestemming gaf, is strafbaar. “Dat beseffen ze zeer vaak niet”, zegt Volcke. “Alleen al daarop wijzen, kan zoden aan de dijk zetten.”

Louis stond daar niet bij stil. “Bij ons liep het een keer mis toen een van de vrienden met wie we de sexts deelden, er een naar iemand buiten de groep stuurde. Dat meisje was erg aan­geslagen. Ik besefte toen helemaal niet dat het strafbaar was.”

Net de reflex om de schuldigen te verdedigen en de slachtoffers aan te vallen, maakt sexting potentieel vernielender. 

Kristien Druyts, pedagogisch directeur van het Sint-Theresia College in Kapelle-op-den-Bos: “Wat mij vooral stoort, is de veroordeling van de slachtoffers. Zelfs de politie doet dat. Razendsnel valt het oordeel: ‘Ze had maar geen foto van haar borsten naar haar lief moeten sturen’. Mensen herinneren zich precies niet meer hoe ze zelf waren toen ze voor het eerst verliefd waren.”

Bovendien zijn dit jonge mensen die leven van de likes en die wij een smartphone in de handen duwen, zo benadrukt de pedagoge.

“Het maakt me kwaad dat wij dan zo hard oordelen wanneer een verliefde of onzekere jongere een sext stuurt, maar wordt verraden. Wij geven hen die ‘bigbrothertechnologie’, maar we maken vervolgens van wat er mis kan lopen een taboe en een reden voor karaktermoord”, zegt Druyts.

Veiligheidsmaatregelen

Gevraagd naar hoe sexting veiliger kan worden, pleiten tieners en deskundigen voor minder taboe en een open communicatie. Volcke maakte een vormingspakket, Child Focus ,Sensoa, Mediawijs en enkele andere partners werken samen aan een website, sexting.be, waar informatie, vormingen en lespakketten voor op school die zij aan het ontwikkelen zijn en die van andere organisaties worden gebundeld. De website en nieuwe methodieken worden gelanceerd in septemberCruciaal is volgens Luts dat slachtoffers beseffen dat ze zich niet moeten schamen of schuldig voelen en bij iemand terechtkunnen.

“Het moet vooral een onderwerp worden dat spontaan aan bod kan komen, ook in pakweg de les Nederlands of plastische opvoeding”, zegt Duyts. ‘Ontdek je seksualiteit, doe maar, maar ken de instinkers’, moet de boodschap zijn.”

Daarnaast voeden jongeren best elkaar op, zegt onder meer Inez: “We moeten elkaar tips geven, zoals nooit iets sturen naar iemand die je niet ­volledig vertrouwt, of er altijd voor zorgen dat je onherkenbaar bent op die foto’s. Je zou denken dat wij dat wel weten. Maar soms nemen emoties of hormonen de overhand en klikken we te snel op ‘verzenden’.”

De namen zijn op verzoek van de jongeren geanonimiseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234