Donderdag 17/10/2019

Gezondheid

Test met papiertje en mobiele telefoon stelt in 20 minuten besmetting hiv, griep of knokkelkoorts vast

De blauw oplichtende stippen geven aan welk virus is aangetroffen. Beeld Bart van Overbeeke

Een druppeltje bloed, een papiertje met oplichtende eiwitten erin en een fotocamera van het kaliber mobiele telefoon. Onderzoekers van TU Eindhoven en Keio Universiteit in Tokio presenteren vandaag een nieuwe test die binnen twintig minuten duidelijk maakt of er sprake is van een besmetting met hiv, griep of knokkelkoorts.

Als iemand is besmet met een virus of bacterie, maken witte bloedcellen antilichamen aan. Ze snellen naar de vreemde eiwitten en proberen de indringers onschadelijk te maken door zich eraan te binden. Elke infectie roept specifieke antilichamen op.

Om de aard van de infectie vast te stellen, worden de antilichamen tot nog toe met tijdrovende testen in grote klinisch-chemische laboratoria in kaart gebracht. "Maar bijvoorbeeld in ontwikkelingslanden zijn dergelijke voorzieningen niet of slechts op grote afstand aanwezig", zegt Maarten Merkx, hoogleraar Biomedical Engineering aan de TU Eindhoven.

Vandaag presenteert Merkx een nieuwe techniek waarmee het aantonen van een besmetting een fluitje van een cent lijkt. "We brengen een druppel bloed op een meerlagig filterpapiertje. Eén laagje zuivert, het volgende laagje voegt het molecuul luciferine aan het bloed toe en in het onderste papierlaagje ontmoet het bloed een sensoreiwit waaraan de antilichamen binden", zegt Merkx.

Door een biochemische reactie in dat laagje ontstaat een blauwgroenig licht. "Als je het papierstripje na twintig minuten omdraait, kun je een foto maken."

Een app analyseert vervolgens de verhouding tussen het groene en blauwe licht op de foto. "We weten dan niet alleen de aard van de infectie, maar ook hoe zwaar de infectie is." De nieuwe test wordt vandaag gepubliceerd in het vakblad Angewandte Chemie.

Studenten aan de TU Eindhoven aan het werk met de nieuwe test die snel moet uitwijzen met welk virus iemand besmet is. Beeld Bart van Overbeeke

Bioluminescentie

De test maakt gebruik van bioluminescentie, hetzelfde fenomeen waarmee zeevonk de zee doet oplichten en glimwormen, garnalen en vuurvliegjes soortgenoten of vijanden aantrekken of afstoten. De oplichtende papiertest is het resultaat van een pas twee jaar oude samenwerking tussen TU Eindhoven en Japanse onderzoekers van de Keio Universiteit in Tokio, die op een congres kennisnamen van elkaars onderzoek. "Wij kunnen specifiek oplichtende eiwitten maken, zij bleken meesters in de bouw van deze papieren strips", aldus Merkx.

De ‘glimwormtest’ biedt volgens hem niet alleen soelaas bij detectie van infecties in tropische landen, maar is ook inzetbaar voor het gebruik van antilichamen die steeds vaker als medicijn worden gebruikt bij kanker of reuma. "Met het papiertje kunnen artsen vaststellen of de dosis van het antilichaammedicijn hoger of lager moet."

Dat deze snelle test met een papiertje en mobiele telefoon eenzelfde vlucht neemt als de doe-het-zelf-zwangerschapstest of suikerziektetest, is niet het doel, aldus Merkx. "De test zal vooral worden gebruikt onder begeleiding van een huisarts of verpleegkundige, bijvoorbeeld om te controleren of de antilichaamtherapie nog effectief is. Uiteraard moeten we nog meer onderzoek doen om meer sensor-eiwitten voor de verschillende antilichamen te verkrijgen."

Bij Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam reageert viroloog Marion Koopmans positief-kritisch op de glimwormtest. "Er is grote behoefte aan snelle testen die we dichtbij de patiënt kunnen uitvoeren. Cruciaal is echter hoe nauwkeurig en gevoelig de test kan worden", zegt Koopmans. Erasmus MC werkt mee aan een grote internationale studie naar het zika-virus, West-Nijlvirus en de knokkelkoorts in Zuid-Amerika. 

Koopmans: "Gerenommeerde laboratoria kunnen geen goed onderscheid maken doordat de antilichamen van het zika-virus ook reageren met knokkelkoorts-eiwit en omgekeerd. Ik hoop dat deze nieuwe test perspectief biedt op betrouwbare analyse. Want artsen moeten bijvoorbeeld wel beslissingen nemen over abortus bij vrouwen die in de eerste drie maanden van hun zwangerschap een infectie met het zika-virus hebben ondergaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234