Dinsdag 23/04/2019

Wetenschap

Termietenheuvels bevatten minuscule klimaatregelaars

Termieten, soldaten bewaken werksters. Beeld Imageselect

Termieten zijn slimme architecten. De insecten leven met miljoenen in metershoge heuvels die zij voorzien van ventilatie, isolatie en waterafvoer. Britse en Franse wetenschappers onderzochten de buitenmuren van twee Afrikaanse termietenheuvels en ontdekten dat minuscule gaatjes in de muren van de heuvels dienen als klimaatregelaars.

De ontwerpen van termietenheuvels zijn vaak bestudeerd. Het hele jaar door zijn de nesten eenzelfde temperatuur en sommige termietsoorten ‘verbouwen’ zelf schimmels in hun nesten als voedselvoorziening. Van deze insecten is bekend dat zij luchtschachten bouwen in hun nesten en ook zelf gaatjes in de buitenmuren openen en sluiten voor ventilatie. Deze systemen dienden in het verleden al eens als inspiratie voor architecten, vertelt architect Lydia Fraaije, die niet betrokken is bij dit onderzoek. Zo staat in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare een groot winkel- en kantorencomplex waarvan de airconditioning is geïnspireerd door termietenheuvels. ’s Nachts komt koude lucht via ventilatieschachten het gebouw in, om overdag de ruimtes in het gebouw te koelen. De opgewarmde lucht kan in de loop van de dag via schoorstenen weer naar buiten.

Maar er zijn ook termietensoorten die geen luchtschachten in hun heuvels bouwen. In de muren van hun nesten vonden wetenschappers wel kleine poriën, gaatjes van maximaal 0.07 millimeter. Dit zijn uitmondingen van schachtjes die allemaal op elkaar zijn aangesloten. De functie van deze poriën was tot nu toe onbekend. Britse en Franse onderzoekers besloten daarom twee heuvels in Guinee en Senegal uit te graven en de poriën onder de loep te nemen. De gaten bleken verschillende functies te hebben voor de klimaatregeling en het onderhoud van de heuvels.

De poriën regelen onder meer de isolatie en de luchtventilatie van het nest. Warme lucht stroomt via de gaatjes naar binnen en blijft in de heuvel circuleren. Via dezelfde gaatjes kan CO2 het bouwwerk verlaten. In regenachtige periodes regelen de poriën de afvoer van water. Water stroomt via de grotere openingen naar de kleinere gaatjes, waar warme lucht het water laat verdampen. Zo kan het nest sneller drogen en kan het water de luchtstroom niet blokkeren.

Eén van de uitgegraven termietenheuvels. Beeld Imperial College London/Kamaljit Singh

Bouw makkelijker

De openingen vergemakkelijken ook de bouw van het nest. Termieten bouwen hun nesten met balletjes van aarde, gemengd met speeksel en uitwerpselen. Deze balletjes moeten snel drogen zodat de constructie stabiel blijft. De warme lucht die door de poriën kan stromen, maakt dit snelle opdrogen mogelijk. Daarnaast is een poreuze muur makkelijker te bouwen dan een solide muur. De termieten hebben minder materiaal nodig en het gewicht van de constructie is relatief laag, waardoor instortgevaar verkleint.

Kennis over deze poriën kan helpen bij menselijke bouwwerken, stellen de wetenschappers. Architect Fraaije ziet hier mogelijkheden in, maar zet er wel kanttekeningen bij: “De schaal waarop termieten bouwen is immers heel anders dan de schaal die mensen gebruiken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.