Woensdag 07/12/2022

AchtergrondInsecten

Supermieren, bijtende lieveheersbeestjes en gigamuggen: maak je klaar voor deze nieuwe exoten

De malariamug (linksboven), de tijgermug (rechtsboven), het ­Aziatische lieveheersbeestje (linksonder) en de reuzenteek (rechtsonder).  Beeld De Morgen
De malariamug (linksboven), de tijgermug (rechtsboven), het ­Aziatische lieveheersbeestje (linksonder) en de reuzenteek (rechtsonder).Beeld De Morgen

Elk jaar lijkt de zomer een tikje warmer te worden. Niet enkel wij kunnen genieten van aangenamere temperaturen, ook sommige dieren migreren met plezier naar onze streken. Helaas zijn het niet allemaal schattige beestjes. Ook deze kruipende, vliegende en stekende nieuwkomers vinden hun weg naar ons land.

Hans van der Beek

Het wordt steeds warmer in onze streken. Dat kunnen sommige mensen wel ontkennen, maar daar trekken exotische beestjes zich niks van aan. Steeds meer flora en fauna vinden in ons land, waar het tot voor enkele decennia te koud was om te overleven, een fijne plek om te settelen.

Om er maar meteen in te vliegen: de reuzenteek is gesignaleerd in onze ­streken. Hij komt uit Centraal-Europa, is een stuk groter en heeft nadrukkelijk warmte nodig. “Er zijn er nog maar een stuk of tien gevonden, maar hij komt eraan. Dus we zijn er nog niet wat enge beesten betreft. De meeste enge beesten zijn toch beesten die houden van warmte, dus je kunt er nog best een aantal bij verwachten”, zegt stadsbioloog Remco Daalder.

Een goed voorbeeld van zulke dieren is de tijgermug. Die brengt de gevreesde knokkelkoorts over. Knokkelkoorts is niet zo dodelijk als malaria, maar wel zeer pijnlijk. Een mens kan er ontzettend ziek van worden, zelfs met blijvende gevolgen voor vitale organen.

De tijgermug reist mee in sierbamboe uit Azië. Hij duikt in ons land nu al regelmatig op, maar in het huidige klimaat lijkt hij zich nog niet goed te kunnen voortplanten. Daar is het wachten op. In het Nederlandse Zuid-Limburg waren inspecteurs van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) vorig jaar al actief bezig om de vestiging van de Aziatische tijgermug te bestrijden. Inwoners werden opgeroepen om hun tuinen te controleren op broedplaatsen: dat zijn vaak plekjes met brak water.

Malariamug

“Het schijnt dat zelfs de malariamug al op de Nederlandse luchthaven Schiphol voorkomt. Die komt met vliegtuigen uit Afrika mee. Al is er nog geen geval bekend van iemand die in Nederland malaria heeft opgelopen”, zegt Daalder.

Ook het mediterraan draaigatje, een mierensoort uit Italië en Spanje, nadert onze steden. De mieren reizen mee met plantmateriaal zoals olijfbomen. Anders dan inheemse mieren, waar de koninginnen met elkaar concurreren, werken bij het mediterraan draaigatje koninginnen juist samen. Zo vormen ze superkolonies en dringen ze samen huizen binnen. De draaigatjes kunnen ook bijten.

Er zijn zo’n dertig kolonies van draaigatjes bekend in Nederland. Ze komen dus dichterbij. Al kunnen ze in principe al aanwezig zijn in elk tuincentrum om de hoek. “Ik ken het verhaal van een koppel dat een olijfboom voor hun huwelijksfeest kreeg. Twee jaar later zat er een enorme kolonie draaigatjes bij hen in de tuin. Het is wel een gedenkwaardig cadeau”, zegt Bastiaan Meerburg, tot voor kort directeur bij Stichting Kennis- & Adviescentrum Dierplagen (KAD).

Er zijn zelfs lieveheersbeestjes die kunnen bijten: namelijk de zogenaamde Aziatische lieveheersbeestjes. Een aantal soorten daarvan krijgen inmiddels vaste voet aan de grond in onze streken. “Ik heb hem gewoon hier in de tuin”, zegt bioloog en schrijver Geert-Jan Roebers. “Daar heeft hij al de overhand.”

Het beestje is iets groter dan het Europese lieveheersbeestje en te herkennen aan de deukjes in het dekschild. Hun beet is ook weer niet dramatisch, maar best wel vervelend. “Niet dat je denkt: wat leuk, ik zet hem even op de arm van mijn kind. Daarna is het huilen natuurlijk”, waarschuwt Daalder.

Overigens zitten de meeste exoten vooralsnog in het water. In sommige rivieren is naar schatting al zo’n 80 procent van de biomassa exotisch, met allerlei soorten rivierkreeften en kleine water­insecten.

Positieve kijk

Voor een positieve blik op al die bijtende en prikkende nieuwkomers, moeten we bij Roebers zijn. “In de tropen zitten sowieso veel meer soorten insecten, dus in positieve zin wordt het hier rijker aan soorten insecten. Dus voor degenen die van insecten houden: er komen ook allemaal leuke sprinkhanen en krekeltjes aan. Of de koninginnenpage, een prachtige vlinder, die je twintig jaar geleden niet zag, maar nu wel. Maar wat irritante beesten betreft: de opkomst van de bedwants heeft natuurlijk ook met de stijgende temperatuur te maken”, aldus Roebers.

Ook Meerburg houdt het luchtig. “Sommige mensen zullen zeggen: het akeligste beest is de mens. Daar is iets voor te zeggen natuurlijk. Ik hou het zelf toch bij de bedwants.”

Minder opwarming, minder beestjes

•Hoe minder heet, hoe minder exoten er zijn. Dus schaf een elektrische auto aan en investeer in zonnepanelen.

Isoleer het dak, de vloer, de gevel of de ramen. Zet de verwarming een paar graden lager, en doe een trui aan.

•Laat de cv-ketel op 60 graden afstellen in plaats van 65 graden.

•Eet minder vlees. Dan is er ­minder vee nodig, en is er dus minder stikstofuitstoot.

•Gebruik tijdens de zomer geen droogkast.

•Stop met vliegvakanties. Ga op reis in eigen land, waarom niet met de fiets.

•Doe mee met de tegelwippentrend. Dat is een initiatief om stenen tuintegels te verwijderen en te vervangen door gras en groen.

•Koester geveltuintjes en leg groene daken aan.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234