Dinsdag 15/10/2019

4 vragen

Studie bewijst: schermen vergiftigen jonge kinderbreinen niet

Nele Vandeviane (32), moeder van Helder (6) en Hazel (2). Beeld Tine Schoemaker

Voor een heleboel ouders is het wellicht een enorme geruststelling: nee, kinderen worden geen hersenloze zombies door de tv of tablet. Tot dat besluit komen wetenschappers op basis van een grote overzichtsstudie. Al betekent dit ook niet dat we de allerkleinsten onbeperkt voor een scherm mogen zetten.

Zijn schermen schadelijk voor kinderen?

Er waren de voorbije jaren genoeg doemberichten over de negatieve impact van al die schermen op jonge kinderbreinen. Ze zouden er asociaal, apathisch en dom van worden. Zeker nu ‘het scherm’ niet meer beperkt blijft tot die ene kijkkast in de woonkamer, maar er ook smartphones en tablets zijn waarnaar onbeperkt kan worden gestaard. Ook steeds meer ouders vrezen dat een generatie schermzombies zich aandient. 

Maar zo dramatisch is het dus niet, sussen Britse wetenschappers. Meer zelfs, er is geen bewijs dat die schermen an sich schadelijk zijn voor kinderen. Dat benadrukken leidinggevende Britse pediaters nu in een advies, ook op basis van een grote overzichtsstudie die gepubliceerd werd in het British Medical Journal (BJM). 

Lees ook: Boekjes in plaats van Ketnet: hoe gaan ouders met de schermtijd van hun kinderen om?

Zo werd in het verleden weleens een link gelegd tussen obesitas en depressie en het gebruik van schermen. Maar volgens de wetenschappers van University College London is helemaal niet duidelijk of de tv of tablet verantwoordelijk zijn voor die problemen, of dat kinderen met die problemen meer geneigd zijn om zich voor een scherm te nestelen. 

De impact van schermen op de gezondheid van kinderen is miniem, klinkt het, zeker als je het vergelijkt met andere factoren die wel een grote invloed hebben, zoals slaap, beweging, voeding, pesten of armoede. Kinderpsychiater Lieve Swinnen en auteur van het boek #Help! Mijn kind leeft online is niet verbaasd. 

“Het heeft geen enkele zin om te focussen op de nadelige invloed van het scherm zelf”, benadrukt ze. “Zo weten we bijvoorbeeld ook dat het tot meer bijziendheid leidt. Maar dat heb je ook bij kinderen die te veel met hun neuzen in de boeken zitten. Dat is gewoon omdat ze vanaf onvoldoende afstand naar dingen kijken. Dat was vroeger een issue en is het nu nog steeds. Feit is dat we niet moeten focussen op dat scherm, wel op de tijd die we eraan spenderen. En wat je hierdoor niet meer doet.”

Mogen we kinderen dus onbeperkt toegang geven tot tablet of tv?

Zo eenvoudig is het nu ook weer niet. Het scherm zelf mag dan niet schadelijk zijn, kinderen die elke dag urenlang voor de tv hangen of gamen tot ’s avonds laat, ondervinden daar wel degelijk hinder van. Volgens de Britse experts is het cruciaal dat het gebruik van al deze toestellen niet ten koste gaat van slaap, beweging en qualitytime met de familie. 

“Dat is de essentie”, zegt Swinnen. “Als er geen ruimte of tijd meer is om te sporten, samen te praten of creatief te zijn, dan ontwikkelen kinderen niet al hun mogelijkheden. Zeker bij jonge kinderen moeten alle verschillende zintuigen worden gestimuleerd. Een scherm blijft natuurlijk louter iets visueel.”

Te vaak wordt de educatieve waarde van apps of programma’s overschat, vindt Swinnen. “Dan denken ouders dat dit de ideale manier is om hun kind iets te leren. Zeker bij jonge kinderen is dat beperkt. Voor hen is de switch tussen twee- en driedimensioneel best lastig, en een scherm blijft natuurlijk een plat ding. Wat daarom niet betekent dat kinderen zich hiermee niet eens mogen amuseren.”

Hoe kunnen ouders bepalen wat acceptabel is?

Het Britse college wil voorlopig geen tijdslimieten definiëren, net omdat er onvoldoende bewijs is dat schermen schadelijk zijn. Wel hebben de pediaters een vragenlijst gepubliceerd die ouders hierbij moet helpen. ‘Is de schermtijd van jullie gezin onder controle?’, ‘Hindert het wat jullie als familie willen doen?’, ‘Gaat het ten koste van slaap?’...

Vervolgens raden ze ouders aan om met hun kinderen tijdslimieten te onderhandelen, op basis van hun individuele behoeftes, de impact op hun slaap, maar ook hun fysieke en sociale activiteiten. Voor peuters, kleuters en jonge kinderen moeten de ouders bepalen wat er precies op die schermen verschijnt en hoe lang ze die mogen gebruiken. Hoe ouder de kinderen, hoe meer autonomie ze mogen krijgen. “Maar dat moet gradueel en onder de begeleiding van volwassenen gebeuren", meent het college. 

“We vinden het belangrijk ouders aan te moedigen om datgene te doen wat goed is voor hun gezin”, zegt dokter Max Davie van het Royal College of Paediatrics and Child Health (RCPCH) op de BBC. “Maar we beseffen dat het een grijze zone is en dat ouders steun nodig hebben. Daarom hebben we deze aanbevelingen geschreven. We pleiten voor leeftijdsgebonden grenzen, onderhandeld door ouder en kind, die iedereen in het gezin begrijpt.”

Voor Swinnen mag het wel een pak strenger. Zij volgt de Nederlandse specialiste mediaopvoeding Justine Pardoen. “Voor kinderen tot twee jaar ligt de grens op vijf minuten per dag samen tv-kijken en een paar keer per week samen surfen. Kinderen van twaalf mogen drie uur beeldscherm hebben per dag. Het gaat dan natuurlijk om álle schermen: tv, tablet, maar ook telefoon.”

Wat vermijden ouders best wel?

Over één aspect zijn de Britse pediaters wel erg duidelijk. Zo raden ze het ten stelligste af om kinderen de tv, tablet of smartphone te laten gebruiken in het uur voor ze gaan slapen. Net omdat die toestellen de slaap kunnen verstoren. Niet alleen stimuleren ze het brein, het blauwe licht kan ook de aanmaak van het slaaphormoon melatonine verstoren. En hoewel je op de meeste toestellen wel de nachtmodus kan inschakelen, is er tot op heden weinig bewijs dat dit iets uithaalt. 

“Maar ook hier merken we dat het ene kind daar eigenlijk veel vatbaarder voor is dan het andere”, zegt Swinnen. “Zoals de ene volwassene na één tas koffie niet meer kan slapen en de andere daar helemaal geen last van heeft. De beste raad die je ouders kan geven is ervoor zorgen dat kinderen voldoende variatie in hun activiteiten hebben. Dat ze dus niet alleen maar voor de tv hangen, maar ook buiten ravotten, boeken lezen of creatief bezig zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234