Dinsdag 15/10/2019

Stress

Stresskippen kunnen er ook niets aan doen

Beeld pieter van eenoge

De 'hoogvlieger onder druk' en de 'opgedraaide werknemer' zijn echt wel twee andere soorten mensen, bewijst nieuw onderzoek. De een heeft groot voordeel bij stress, de andere loopt erop te pletter - zoals recent een oud-Noma-kok. "Dit heldert het grote onbegrip voor stressgevoeligheid op."

Hij stierf door stress. De dood van de amper 32-jarige Deense kok Martin Bentzen herinnert eraan dat stress fysiek is. Je hart kan het door te veel langdurige stress begeven. Toch is 'te veel stress is ongezond' een even foute conclusie als 'een beetje stress is nodig om goed te presteren'. Dat toont een van de eerste grote studies naar de impact van stress op ons gedrag.

"Eén type mensen reageert namelijk uiterst positief op dezelfde hoeveelheid stress die het andere type mens nekt", zo concluderen de onderzoekers van de universiteit van Lausanne in het vakblad Psychoneuroendocrinology. Daaruit volgt volgens het team dat "stress niet alleen een gevolg is van maatschappelijke ongelijkheid en competitie. Het veroorzaakt ook ongelijkheid omdat één type mensen er zwaar door benadeeld wordt terwijl de anderen erbij floreren".

We voelen intuïtief aan dat er een verband is tussen stressgevoeligheid, prestaties en status. Maar econoom Lorenz Goette en neurowetenschapper Carmen Sandi gingen na hoe dat precies werkt, door de impact op het zelfvertrouwen na te gaan. Zo'n 200 vrijwilligers doorliepen een IQ-test en een onderzoek dat hun 'angstdispositie' meet: de capaciteit om evenwichtig om te gaan met negatieve emoties en situaties. De helft deed daarna een standaardtest die stress opwekt, zoals een zogenaamd sollicitatiegesprek.

De volgende fase was een spel: zowel de gestreste als de niet-gestreste deelnemers konden geld winnen door mee te doen aan een loterij of hun eigen IQ-score in te zetten tegen de andere kandidaten, waarbij degene met het hoogste IQ zou winnen. In de groep die niet vooraf 'kunstmatig' gestresseerd was, toonde iedereen ongeveer evenveel zelfvertrouwen: 60 procent koos ervoor in te zetten op de eigen IQ-score.

Maar voeg stress toe en het plaatje ziet er helemaal anders uit. Dan tekenen er zich duidelijk twee types af. Bij mensen met een lagere aanleg voor angst zwelt het zelfvertrouwen dankzij de stress. Zij gaan nog meer rekenen op hun eigen IQ-score om het spel te winnen. Bij wie van nature moeilijker negativiteit verwerkt, doet de stress het gemiddelde zelfvertrouwen flink zakken.

Hormonaal

Het idee dat stress voor iedereen in dezelfde hoeveelheden 'goed' of 'slecht' is, wordt daarmee van tafel geveegd. Ook op puur biologisch niveau blijkt er een verband. Het team mat het cortisolgehalte. Dat hormoon geven de bijnieren vrij als reactie op stress. Een verhoogd cortisolniveau blijkt echter niet per se negatief. Bij de ene groep is het gelieerd aan meer zelfvertrouwen, bij de andere groep zakt het zelfvertrouwen bij diezelfde stresshormoonpiek.

Goette en Sandi benadrukken het maatschappelijk belang van hun werk. Sandi: "Mensen verwarren zelfvertrouwen soms met het effect van stress. Wie een voordeel heeft bij stress, wordt misschien eerder aangenomen dan anderen terwijl ze niet competenter zijn. Stress kan mensen die er van nature slecht op reageren met andere woorden in een vicieuze cirkel van laag zelfvertrouwen vastzetten, met alle socio-economische gevolgen van dien."

Als je bijvoorbeeld goed met stress om kunt ga je sneller kiezen voor een zware job, terwijl wie druk niet goed aankan het omgekeerde doet. Door de neurobiologische hogere gevoeligheid voor stress verdient hij of zij minder.

"Fantastisch om dit zwart op wit te zien staan", reageert professor klinische psychologie en stressexpert Elke Van Hoof (VUB). "Het is het bewijs van wat we al uit de praktijk wisten." De belangrijkste les die zij uit de studie trekt, is dat uiteenlopende reacties op stress het grote onbegrip ervoor verklaren. Van Hoof: "Net zij die voordeel hebben bij stress, zijn vaak de leidinggevenden en begrijpen minder goed of niet waarom anderen die doorgaans lager op de ladder staan slecht reageren op stress. Die neurobiologische verschillen zijn de reden waarom we nog altijd blijven hangen in het idee 'stress is een ziekte voor zwakken'."

Bovendien, zo benadrukt de experte, blijkt hier duidelijk dat die zogenaamde 'zwakte' puur neurobiologisch is. "Mensen kunnen niets doen aan hun hogere stressgevoeligheid. We weten al dat ongeveer de helft van ons 'goed gevoel' bepaald wordt door onze genen. Nu weten we dus ook dat die genen echt zorgen voor andere reacties in eenzelfde situatie. Hopelijk leiden deze inzichten tot meer erkenning van stresspreventie en -remediëring."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234