Maandag 17/06/2019

Embryo-onderzoek

Strenge embryowet dwingt Nederlandse onderzoekers naar België uit te wijken

Twee synthetische embryo's. Beeld RV Nicolas Rivron

Embryo's maken, speciaal voor wetenschappelijk onderzoek. Omdat het in Nederland nog steeds niet mag, willen sommige noorderburen in ons land komen experimenteren. "Dit is onze morele plicht."

"Ik ga naar België om de laatste experimenten te doen. Ik moet wel, anders vind ik het onverantwoord." Sjoerd Repping heeft zijn ongenoegen over de Nederlandse embryowet nog maar eens laten optekenen in het Algemeen Dagblad.

Repping is hoofdonderzoeker van het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde in het Amsterdamse ziekenhuis AMC. Daar onderzoekt hij een techniek die jongens met kanker op volwassen leeftijd weer vruchtbaar moet maken. Dat zou kunnen door stamcellen, die weggenomen worden als kind, later weer in te brengen. 

Maar de techniek die Repping ontwikkelt, kan hij niet volledig in Nederland onderzoeken. In de laatste fase moet er namelijk een veiligheidstest gebeuren op een speciaal daarvoor gekweekte embryo en net dat verbiedt de huidige Nederlandse wetgeving. Die stelt dat wetenschappers enkel menselijke embryo's mogen gebruiken die toevallig zijn overgebleven na een ivf-behandeling. "Maar deze zijn niet altijd bruikbaar voor optimaal onderzoek", klinkt het.

Repping is niet de enige die tegen deze muur botst. Tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer eerder deze week hield ook klinisch embryoloog Sebastiaan Mastenbroek (AMC) een pleidooi om de wet te versoepelen. De man wil uitzoeken waarom slechts een kwart van alle ivf-pogingen slagen, maar wordt daarin ook belemmerd. Ook hij overweegt zijn opties in het buitenland.

Als de Nederlandse wet niet verandert, zou het kunnen dat ook onderzoekster Susana Chuva de Sousa Lopes (Leids Universitair Medisch Centrum) ooit in België gaat testen. De vrouw bekijkt of eicellen kunnen rijpen in een kunstmatige eierstok buiten het lichaam. Als dit lukt, zouden meisjes die onvruchtbaar zijn geworden door kanker, toch met hun eigen materiaal kinderen kunnen krijgen. 

"Als alles volgens plan verloopt, zal ik over een aantal jaren mogelijks ook aan de slag moeten met speciaal gekweekte embryo's", zegt Chuva de Sousa Lopes. De onderzoekster werkt ook al jaren aan de Universiteit Gent, waar zoiets wel mogelijk zou zijn. "Maar ik wil niet op de feiten vooruitlopen", zegt ze. De onderzoekster benadrukt dat ze niet naar België gekomen is omwille van de strenge wetgeving in Nederland. "Tot nog toe heb ik al mijn onderzoek in beide landen kunnen verrichten." 

Achterophinken

Toch begrijpt Chuva de Sousa Lopes niet waarom Nederland achterblijft. Niet alleen België laat gekweekte embryo's toe, ook in Zweden en de Verenigde Staten kunnen ze. Ze zijn volgens de onderzoekster erg belangrijk om veiligheid maar ook efficiëntie te testen. "Ik weet dat tegenstanders vrezen voor de gevolgen van het 'aan de mens sleutelen'. Maar ik zie niet in waarom dat nodig is. Er zijn verschillende ethische commissies die dit soort onderzoeken kritisch toetsen en indien nodig afkeuren."

De Leidse onderzoekster hoopt dat de Nederlandse wet snel versoepeld wordt. "Het gewoon aan andere landen overlaten kan niet. Wij hebben ook een morele plicht om goed onderzoek te doen."

Geen volksverhuizing

Professor Petra De Sutter, verbonden aan het fertiliteitscentrum aan het UZ Gent, geeft toe dat België een van de weinige landen is waar embryo's in het kader van onderzoek gekweekt mogen worden. Maar dat dit gegeven een volksverhuizing op gang zou brengen, lijkt haar sterk. "Wij merken zelf in elk geval niet dat er veel vragen van onderzoekers uit Nederland komen", stelt ze.

Volgens De Sutter wordt er in ons land dan ook maar heel beperkt een beroep gedaan op het kweken van embryo's. "Als het een handvol keer gebeurd is sinds de wet in voege is gegaan vijftien jaar geleden, dan is het veel."

Dat ons land een van de weinige is met een soepelere wet, heeft volgens haar te maken met de pionierspositie van ons land op het vlak van reproductieve geneeskunde. "We zijn wat dat betreft altijd progressief gebleken. Al geldt hier ook echt wel een heel strikt regelgevend kader, waarbij verschillende ethische commissies toestemming moeten geven." 

Of de wet in Nederland ook verruimd zal worden, is maar de vraag. De smeekbedes van wetenschappers klinken al jaren. 
De Nederlandse gezondheidsraad raadde eerder ook al aan om de embryo's toe te staan. Het zou het onderzoek naar bepaalde erfelijke ziektes in het DNA mee vooruit kunnen helpen.

In 2016 zag het er even naar uit dat de vorige minister van Volksgezondheid, Edith Schippers, het verbod op kweekembryo's zou opheffen, maar het huidige kabinet, met daarin de christelijke partijen CDA en CU, ligt dat een pak moeilijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden