Maandag 17/02/2020

Update

"Straling te hoog voor toestellen om te meten"

Hidehiko NishiyamaBeeld AP

De Japanse staatszender NHK, die gisteren al onthulde dat de Japanse overheid bewust bijzonder hoge stralingscijfers achterhield, komt vandaag opnieuw met een verontrustend verhaal: ze slaagden erin te spreken met een gezondheidsinspecteur die zegt dat arbeiders op de site in Fukushima aan immense hoeveelheden straling worden blootgesteld. "Er hangt daar zoveel straling dat de toestellen gewoon tilt slaan".

Volgens de inspecteur waar NHK mee sprak worden de arbeiders aan de rampcentrale Fukushima Daiichi blootgesteld aan "immeasurable levels of radiation". Volgens de inspecteur kan er ook niemand in de gebouwen van reactoren 1, 2 en 3 binnengaan omdat de straling die daar hangt dodelijk is. Maar ook op de site zelf hangt op veel plaatsen meer dan 100 milliesievert/u.

Volgens de man heeft het wegpompen van hoogradioactief water op de site en het stoppen van lekken er voor gezorgd dat er nog weinig is gebeurd aan het koelen van de reactoren. "Het lijkt alsof we een berg aan beklimmen zijn en geen stap dichter bij de top komen", zei hij tegen NHK.

NHK, dat langzaam aan wat kritischer begint te berichten over de ramp, pakte gisteren uit met een bericht dat de Japanse overheid alvast stralingscijfers heeft achtergehouden tussen tussen 12 en 24 maart waaruit blijkt dat een stuk buiten de 30-kilometerzone de mensen in 24 uur blootgesteld werden aan een dosis van 100 milliesievert. Volgens de normen van de International Commission on Radiological Protection is dat in 24 uur 100 keer meer dan wat ze de veilige blootstelling voor een heel jaar beschouwd.

In IItate, een stadje dat op ongeveer 40 kilometer van de rampcentrale ligt (en dus 20 km buiten de evacuatiezone) is begonnen met de evacuatie van zwangere vrouwen, kinderen van drie jaar of jonger en hun ouders wegens de blijvende verontrustend hoge stralingsniveaus. De straling in het dorp ligt nog altijd vijftig keer hoger dan wat veilig wordt geacht.

In Fukushima zijn arbeiders er volgens uitbater Tepco in geslaagd één van de lekken te dichten waarlangs radioactief besmet water in zee stroomde. Tepco pompt echter nog steeds miljoenen liters besmet koelwater de zee in omdat er op het land geen opslagcapaciteit meer is.

Ondertussen heeft Tepco laten weten dat het van van plan is om stikstof in de reactoren te gaan spuiten. Ze beginnen met reactor 1. Het gaat volgens Tepco om een "zuivere voorzorgsmaatregel" om toekomstige ontploffingen te vermijden. Zoals was het even zoeken naar de echte reden, maar die blijkt er wel degelijk te zijn: in reactor één is een verontrustende hoeveelheid waterstofgas zich aan het opstapelen. Dat gaat - mits geen ingreep - leiden tot een zware explosie, en eentje waarbij serieus wat extra radioactief materiaal gaat vrijkomen, want volgens Amerikaanse bronnen zijn 70 procent van de splijtstofstaven in reactor 1 in meltdown.

Het is overigens nog maar de vraag of Tepco er gaat in slagen om stikstof in de reactorbehuizing te pompen. De standaard, bestaande installaties om dat te doen zijn allemaal stuk, en het moet dus op "alternatieve" wijze gebeuren.

En terwijl de reactors weer naar hun kookpunt gaan, is de geloofwaardigheid van uitbater Tepco ondertussen ver onder het vriespunt gedaald. Het aandeel van de energiereus zakte nog eens 7 procent verder weg op de beurs van Tokio vandaag.

"De lekken werden gisteren verkleind met een mengeling van vloeibaar gas en een verhardingsproduct, maar de stroom is nu gestopt", zegt een woordvoerder van Tepco aan Reuters. Wanhopige ingenieurs hebben de afgelopen dagen vanalles geprobeerd om de scheuren in de betonnen behuizing van reactor 2 te dichten. Zo gebruikten ze zowel zagemeel, kranten, beton als vloeibaar gas om de stroom van het hoogradioactief water in te dammen.

Nog steeds lozingen
Nu het lek zou gedicht zijn, moet de uitbater toch nog steeds besmet water in zee lozen wegens het gebrek aan opslagmogelijkheden in de centrale. De pompen die de reactoren moeten koelen, zijn immers nog steeds buiten werking. Tot ze opnieuw draaien, moet water worden aangevoerd om oververhitting van de reactorkernen en een nog grotere nucleaire ramp te voorkomen. Daardoor blijft er besmet water bijkomen dat ergens naartoe moet.

Tepco loost daarom sinds maandag zo'n 11.500 ton laagradioactief zeewater (500 keer radioactiever dan wettelijke norm) om plaats te maken voor de opslag van zwaarder besmet water (minstens 10.000 keer radioactiever dan wettelijke norm). De operatie duurt nog tot vrijdag. Een soort vulbare, drijvende eilanden afkomstig van de Verenigde Staten kunnen pas eind deze maand ter plaatse zijn.

Gevaarlijke besmetting zee en vis
Terwijl ver van de besmette reactor bijzonder verontrustende waarden werden gemeten in het zeewater én in zeedieren, overweegt de Japanse overheid nu pas om beperkingen op te leggen voor het eten van vis. Dat de radioactiviteit in zee al in de voedselketen is geslopen, blijkt uit de vangst van radioactieve spiering op meer dan 200 kilometer van de rampplaats. Daar zat meer cesium (halfleven 30 jaar) in dan de wettellijke limiet. De Japanse overheid reageerde meteen: het viervoudigde de wettelijke limiet en kocht zich zo waarschijnlijk een paar dagen voor er weer radioactieve vis wordt gevangen.

Dat zal dan ver van Fukushima zijn, want in Ibaraki zijn de vissers gewoon gestopt sinds hun radioactieve vangsten.

Stralingsdeskundige Ike Teuling van Greenpeace waarschuwt voor de gezondheid van vissen. "Van mensen is bekend dat de kans groot is dat ze kanker krijgen, als ze blootgesteld worden aan te veel radioactieve straling. Dat is ook zo voor vissen. Die kunnen kankergezwellen ontwikkelen," zegt ze aan ANP. Ook later in de voedselketen werkt de radioactiviteit door. "Visjes worden opgegeten door grotere vissen, die weer opgegeten worden door nog grotere vissen. De hoeveelheid radioactiviteit wordt steeds groter hoe verder je in de voedselketen komt."

Verontrustende waarden
In het zeewater nabij de centrale werden hoeveelheden radioactief jodium gemeten die tot 7,5 miljoen keer hoger zijn dan de wettelijk toegelaten limiet. Blootstelling aan grote hoeveelheden jodium-131 kan leiden tot ziektes als schildklierkanker. Bovendien testte het water in zee 1,1 miljoen keer te hoog op cesium-137, een gevaarlijk radioactief element dat een halfleven van dertig jaar heeft en dus heel erg lang in het milieu schade blijft veroorzaken.

Het water dat werd gebruikt om reactor 2 te koelen, bevat zelfs volgens de autoriteiten inmiddels 5 miljoen keer de toegelaten hoeveelheid radioactiviteit. In het - niet geloosde - koelwater van reactor 2 zat op 2 april al 7,5 miljoen keer meer jodium-131 dan toegelaten.

"Geen impact op volksgezondheid"
Ook voor mensen bestaat er gevaar, waarschuwt Teuling. "Aan de Japanse oostkust wordt veel gevist. Het Japanse dieet bestaat voor een groot deel uit vis en schaaldieren. Het zou goed kunnen dat de vis uit de zee in Japan voor lange tijd niet eetbaar is."

Toch verkondigt Hidehiko Nishiyama, vice-directeur-generaal van het Japanse Nucleaire en Industriële Veiligheidsagentschap dat het dumpen van het water geen significante impact op de volksgezondheid zou hebben.

Desalniettemin censureert de Japanse overheid nog steeds stralingscijfers. "Under survey" staat er veelzeggend in het vakje van maatresultaten. Uit de niet gecensureerde meetpunten blijkt dat er nog gestaag radioactieve straling in de lucht blijft. In Ibaraki meet SPEEDI (Prediction of Environment Emergency Dose Information) waarden die al drie weken omzeggens hetzelfde zijn en meer dan 20 keer boven de normale waarden liggen. Vanuit Fukushima, net buiten de 30 kilometerzone, komen berichten van inwoners dat daar straling wordt gemeten die tien keer hoger is dan veilig wordt geacht. SPEEDI-metingen zijn er niet voor dat gebied: die worden nog steeds gecensureerd.

Uit de metingen blijkt dat in omzeggens heel Japan de straling ver boven normale waarden blijft liggen. In Tokio is bijvoorbeeld de lucht nog steeds vier keer radioactiever dan normaal. Het is niet meteen een gevaarlijke hoeveelheid die daar wordt gemeten, maar dalen doet het cijfer niet. In Osaka, toch al een heel eind weg naar het Zuiden hangt ook twee keer meer straling in de lucht dan normaal.

Tsunami
Fukushima I ligt ongeveer 250 kilometer ten noorden van de Japanse hoofdstad Tokio. De site kampt met grote problemen door de aardbeving en tsunami die Japan op 11 maart troffen. De natuurrampen richtten ook een spoor van verwoesting aan in woongebieden, vooral aan de kust. (sam/mvl)

 De lozing van het water heeft geen significante impact op de volksgezondheid.  
Hidehiko Nishiyama (Japans Nucleair en Industrieel Veiligheidsagentschap)
De Japanse overheid overweegt voor het eerst beperkingen op de consumptie van vis.Beeld AFP
De kerncentrale werd zwaar beschadigd door de tsunami.Beeld PHOTO_NEWS
 Visjes worden opgegeten door grotere vissen, die weer opgegeten worden door nog grotere vissen. De hoeveelheid radioactiviteit wordt steeds groter hoe verder je in de voedselketen komt.  
Ike Teuling (Greenpeace)
Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234