Dinsdag 12/11/2019

Wetenschap

Steentijdseks met Neanderthalers gaf ons hooikoorts

De Neanderthaler. Beeld Photo News

Noem het een geslachtsziekte die we hebben overgehouden aan een prehistorisch avontuurtje. Het lijkt er sterk op dat de moderne mens een verhoogde gevoeligheid voor astma en hooikoorts heeft geërfd door tienduizenden jaren geleden seks te hebben met onze ruige oerneef de Neanderthaler.

Anderzijds heeft de Neanderthalerseks ons immuunsysteem naar alle waarschijnlijkheid juist versterkt tegen bepaalde ziekmakende bacteriën, schrijven Franse en Duitse onderzoekers in twee studies in het vakblad American Journal of Human Genetics.

"Ons vermoeden is dat het een soort uitwisseling is", aldus onderzoekster Janet Kelso van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Scientific American. "Je moet een of andere ziektekiem weerstaan. En het offer dat je daarvoor moet brengen, is een grotere gevoeligheid voor niet-ziekmakende allergenen."

Rookverslaving

Moderne mensen van niet-Afrikaanse afkomst dragen zo'n 1 tot 6 procent dna in hun cellen dat ze duizenden jaren geleden hebben geërfd van Neanderthalers - bewijs dat onze verre voorouders soms seks hadden met deze ruw gebouwde oermensen. Bekend was al dat we diverse zaken van de Neanderthalers hebben geërfd. Zoals aanleg voor lupus, diabetes, de ziekte van Crohn en - raar maar waar - rookverslaving.

De Franse en Duitse onderzoekers ontdekten onafhankelijk van elkaar dat de invloed van de Neanderthalers het grootst is in een stuk dna dat codeert voor drie zogeheten 'toll-like receptors'. Dat zijn een soort moleculaire sensoren, waarmee ons immuunsysteem bacteriën en schimmels herkent. Mensen die de 'oermensenversie' van de sensoren hebben, reageren sterker op ziektekiemen, ontdekte Kelso en collega's. Handig tegen de bacteriën; maar minder handig is dat de actievere sensoren ook een grotere kans geven op astma, hooikoorts en andere luchtwegallergieën. In onze streken is tot een kwart van de bevolking drager van de oervarianten.

Ingekleurd

Overigens zitten in modern dna ook kleine beetjes erfelijk materiaal van de Denisovamens, een andere oermens uit de Steentijd waarover maar weinig bekend is. Van de toll-like receptoren blijkt er zeker één door de Denisovamens te zijn 'ingekleurd'. Niet verwonderlijk dat we de genen oppikten, zegt Kelso in een verklaring van het Max Planck Instituut.

De Neanderthaler en de Denisovamens waren immers veel beter aangepast aan het leven in Azië en Europa dan onze voorvaderen, die toen net uit Afrika kwamen. "Neanderthalers leefden hier al zo'n 200.000 jaar voordat de moderne mens arriveerde. Hun systeem was waarschijnlijk goed aangepast aan het plaatselijke klimaat, de voeding en ziektekiemen. Door met deze archaïsche mensen te kruisen, verkregen wij moderne mensen deze voordelige aanpassingen."

De 'toll-like receptoren' (TLR's) danken hun rare naam aan Nobelprijswinnares Christiane Nüsslein-Volhard. Nadat deze Duitse biologe in de jaren tachtig het eerst TLR ontdekte, riep ze ten overstaan van haar verbaasde Amerikaanse collega's uit dat ze dat 'toll' (fantastisch) vond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234