Maandag 23/09/2019

Slaapstoornissen

Slaapstoornissen bij tieners: Wakker op Facebook, moe in de klas

Beeld THINKSTOCK

Een vijfde van de tieners zit te knikkebollen in de klas door een slaapstoornis. Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek in Finland, maar volgens Vlaamse experts is het bij ons niet anders. "Jongeren bouwen zo'n groot slaaptekort op dat ze in het weekend een 'social jetlag' hebben."

Geeuwende gezichten, donkere kringen onder de ogen. Volgens een bevraging bij meer dan 1 miljoen tieners is het een vertrouwd beeld in de Finse klassen. De jongste twintig jaar is het aantal jongeren met een slaapstoornis er verdubbeld. Maar liefst 20 procent van de meisjes en 10 procent van de jongens voelt zich chronisch vermoeid. "Een fenomeen dat in stijgende lijn gaat", klinkt het bij de Wereldgezondheidsorganisatie. "Tegen eind dit decennium verwachten we een piek."

Ook in eigen land worstelt een vijfde tot een vierdevan de tieners met een slaapstoornis, menen Vlaamse experts. Net als de Finse onderzoekers zien zij niet alleen een boosdoener in de energiedrankjes, maar vooral in de smartphones en tablets. "Ook bij ons is dat een groeiend probleem", meent Stijn Verhulst (UZ Antwerpen), gespecialiseerd in slaapstoornissen bij kinderen.

"Televisie, computer, tablet, smartphones. De blootstelling aan schermen voor het slapengaan wordt alleen maar groter, ook bij tieners. Dat leidt tot twee problemen. Eén: ze komen niet tot rust in hun hoofd, want ze zijn bezig met hun vrienden op Facebook. Twee: de blootstelling aan het licht van die toestellen houdt de hersenen tegen om het slaaphormoon melatonine aan te maken. Daardoor komt die productie veel te laat op gang. Gevolg: je brein geeft niet het signaal dat het bedtijd is. Dat komt pas uren nadat je al de slaap probeert te vatten."

Het felle, blauwe licht van iPads en iPhones is trouwens nog erger dan dat van digitale televisie, stellen kenners. Behalve de intensiteit van het licht speelt ook de afstand een rol. "Je plakt niet voor de tv", stelt Verhulst. "Maar je zit wel pal met je neus voor een laptop of tablet. Hoe dichter je bij de lichtbron zit, hoe slechter voor je slaapritme."

Social jetlag

Ook in de Gentse slaapkliniek zien artsen ze steeds meer passeren: tieners die korte nachten hebben, een slaaptekort opbouwen en overdag niet bij de les kunnen blijven. "Net als volwassenen lijden nu ook al jongeren aan een 'social jetlag' in het weekend", zegt An Mariman. "In de week bouwen ze zo'n groot slaaptekort op dat ze in het weekend langer blijven liggen. Vaak te lang, wat ook niet goed is. Je slaapt dan erg gefragmenteerd. In die laatste slaapcycli geraak je niet meer in een diepe slaap, die er net voor zorgt dat je fysiek recupereert. Integendeel, je droomt er dan op los, wat een pak energie vraagt. Daardoor voel je je soms echt ellendig bij het opstaan."

Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Los daarvan zijn tieners sowieso vatbaarder voor slaapstoornissen, luidt het. De puberteit en de hormonale jungle waar ze door moeten, heeft ook een invloed op het slaaphormoon. "De ene heeft er al meer last van dan de andere", weet Mariman. "Maar door die veranderingen raken ze vaak pas later in slaap, om dan 's ochtends moe op te staan." Heeft een volwassene tussen 7,5 en 8 uur slaap nodig, dan is dat bij een tiener nog 8 à 9 uur. Een studie uit 2010 leerde al dat één op de drie Vlaamse jongeren te weinig slaapt.

Groeiende kloof

Erkki Kronholm, onderzoekshoofd van het Finse onderzoek, noemt de resultaten "zorgwekkend". Hij wijst ook op de groeiende kloof in schoolprestaties tussen leerlingen met en zonder slapeloosheid. "Zo'n stoornis heeft inderdaad een hele impact op je dagelijks functioneren", beaamt An Mariman. "Meer zelfs: het verhoogt je risico op andere gezondheidsproblemen, zowel psychisch als lichamelijk. Loop je in het begin nog prikkelbaar rond, dan kan dat evolueren naar een angststoornis of depressie. Maar een slaaptekort werkt ook obesitas in de hand. Of diabetes, door een onevenwicht in de suikerhuishouding."

Hoe langer je per dag voor de tv of tablet zit, hoe slechter je slaap, meent Mariman. "Want minder bewegen is ook nefast voor een goede nachtrust." Toch zit het grootste probleem bij de schermtijd vlak voor het slapengaan. Experts zijn het er dan ook over eens: zet anderhalf uur voor bedtijd die smartphone uit. En leg hem vooral niet op je nachtkastje. Mariman: "Want staat de tv meestal nog in de woonkamer, dan nemen tieners hun laptop en smartphone mee in hun slaapkamer. Op die manier wordt die steeds minder een slaapomgeving."

Finse ouders worden nu aangemoedigd om hun kroost 'slaaphygiëne' bij te brengen. Gordijnen toe, lichten uit en smartphones weg. "Al is dat bij zestienjarigen al een pak moeilijker", zegt Erkki Kronholm. "De ervaring leert mij dat kinderen op die leeftijd toch maar doen waar ze zin in hebben."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234