Donderdag 17/06/2021

NieuwsRussisch vaccin

Resultaten Russisch Spoetnikvaccin zitten vol ‘schijnbare fouten en inconsistenties’

Het Russische Spoetnikvaccin. Beeld REUTERS
Het Russische Spoetnikvaccin.Beeld REUTERS

De klinkende onderzoeksresultaten van het Russische Spoetnikvaccin zitten vol ‘schijnbare fouten en cijfermatige inconsistenties’. Optelsommen kloppen niet, proefpersonen duiken op en zijn opeens weer verdwenen, en in de statistische details zitten patronen die wel erg toevallig zijn.

Dit alles schrijven negen wetenschappers, uit onder meer Nederland, in artsenblad The Lancet. De studie zegt niks over de daadwerkelijke werkzaamheid van het vaccin, maar is kritisch over de vrijgegeven resultaten.

Zo blijken de Russen ook de wetenschappelijke doelpalen achteraf te hebben verzet: vooraf vastgelegde onderzoeksafspraken zijn zeker één keer tussentijds bijgesteld. Bovendien slaat het Moskouse Gamaleya Instituut, dat het vaccin ontwikkelde, alle verzoeken om openheid van zaken in de wind, klagen de westerse wetenschappers.

Russische vaccinologen meldden in februari dat hun coronavaccin liefst 91,6 van de mensen die ermee zijn ingeënt beschermt tegen het virus, en bij ouderen zelfs 91,8 procent. Een veel beter resultaat dan de vergelijkbare vaccins van Janssen en AstraZeneca, die net als het Russische vaccin zijn gebaseerd op omgebouwde verkoudheidsvirussen die een corona-infectie nabootsen.

Waslijst bezwaren

Maar in The Lancet komt een Amerikaans-Frans-Nederlands gezelschap nu met een waslijst bezwaren. “We nodigen de onderzoekers nogmaals uit om de data waarop hun analyses steunen, publiek beschikbaar te maken”, aldus de critici, met nauwelijks verhulde irritatie. Een aantal van hen vroeg na een eerdere studie ook al tevergeefs om de ruwe cijfers.

Verstopt in de Russische studie vonden de wetenschappers allerlei barstjes. Zo lijkt het vaccin voor alle leeftijden net zo effectief, terwijl de onzekerheidsmarges zeer ruim zijn. Nogal verdacht, omdat het zoiets is als met een blinddoek voor steeds precies in de roos schieten. Ook wijzen de critici erop dat er 14.000 onderzoeksdeelnemers wel zijn aangemeld, maar vervolgens om onduidelijke reden niet meededen aan de vaccintests zelf.

Een lading van het Spoetnikvaccin arriveert in Caracas, de hoofdstad van Venezuela. Beeld REUTERS
Een lading van het Spoetnikvaccin arriveert in Caracas, de hoofdstad van Venezuela.Beeld REUTERS

In een kribbig weerwoord wimpelen Denis Logunov en collega’s van het Gamaleya Instituut de kritiek weg: “De veiligheid en werkzaamheid van het Spoetnik V-vaccin is bevestigd in meerdere studies.” Afgezien van hier en daar wat “simpele tikfouten”, zou er niets mis zijn met hun onderzoeksverslag. Bovendien wijzen de Russen erop dat het vaccin inmiddels in 51 landen is geregistreerd. Dat bewijst dat het Moskouse onderzoek “volledig voldoet aan de standaarden”, aldus Logunov.

Gephotoshopt

Het is de zoveelste bizarre voorval rond het Russische vaccin. Na de eerste wetenschappelijke publicaties over de werking ervan wezen wetenschappers erop dat sommige grafiekjes wel erg op elkaar leken, alsof ze waren gephotoshopt.

In Slowakije ontdekten gezondheidsautoriteiten intussen dat geleverde Spoetnikvaccins anders waren samengesteld dan de Russen in de wetenschappelijke literatuur hadden beschreven. En in Brazilië kwam men tot het inzicht dat het vaccin uit Moskou nog zich vermenigvuldigende verkoudheidsvirussen bevatte. Reden voor het Braziliaanse geneesmiddelagentschap Anvisa om het vaccin niet toe te laten tot de markt.

Op alle incidenten reageerde Moskou hetzelfde: met ontkenning en een tegenaanval. Zo schamperde het Gamaleya Instituut dat de Braziliaanse beschuldigingen ‘niet serieus genomen kunnen worden’ en spande men een proces aan, en werd Slowakije gesommeerd de vaccins terug te sturen wegens ‘talloze contractschendingen’.

Ouderen staan in de rij in Argentinië om het Spoetnikvaccin te krijgen.  Beeld EPA
Ouderen staan in de rij in Argentinië om het Spoetnikvaccin te krijgen.Beeld EPA

En nu weer de nieuwe academische kritiek, op wat het klinkende bewijs moet zijn voor de werkzaamheid van het vaccin. De negen wetenschappers leerden elkaar kennen omdat ze eerder onafhankelijk van elkaar probeerden ruwe onderzoekscijfers los te krijgen uit Rusland. Tevergeefs: “We hebben meerdere verzoeken gedaan voor toegang tot de ruwe data, maar die werden nooit beantwoord”, beklagen ze zich.

Veiligheidsafdeling

Openheid van cijfers is een belangrijke toetssteen van de wetenschap, omdat het onderzoekers in staat stelt elkaars werk te controleren. De Russische wetenschappers willen dat echter pas achteraf, en dan alleen nog na ‘goedkeuring van belanghebbenden, inclusief een zogeheten veiligheidsafdeling’, schrijven de critici, verwijzend naar de kleine lettertjes in het Russische onderzoek.

“Onze zorgen betekenen niet dat het vaccin al dan niet werkt”, benadrukt initiatiefnemer Florian Naudet van de Universiteit van Rennes in een toelichting. “Het betekent dat elke beoordeling van dit onderzoek een zorgvuldige blik op de data vereist. En de reactie van de auteurs doet vermoeden dat we nog ver verwijderd zijn van openheid.”

In Europa zit goedkeuring van het vaccin nog in de pijplijn. Toch leidde de Russische houding ook in Brussel al tot irritatie: op Twitter maakt Spoetnik zeer agressief reclame voor zichzelf door de concurrerende vaccins van vooral Pfizer zwart te maken. In een vernietigend rapport beticht de Europese dienst voor externe aangelegenheden EEAS de Russen ervan daarmee ‘desinformatie’ en ‘haatzaaiende boodschappen’ te verspreiden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234