Maandag 13/07/2020

Archeologie

Radar onthult verrassend verfijnde architectuur Romeinse stad

Tempel in Falerii Novi, ontdekt met bodemradar.Beeld L.Verdonck

Nooit eerder werd een hele Romeinse stad die niet is uitgegraven zo duidelijk in kaart gebracht. Met een radarsysteem konden archeologen gebouwen en straten van Falerii Novi tot in detail vastleggen. Contouren van een badcomplex, een marktgebouw, een tempel en waterleidingen werden zichtbaar.

Falerii Novi (gesticht in 241 voor Christus) ligt 50 kilometer ten noorden van Rome verborgen in de bodem, in een gebied dat momenteel nauwelijks bebouwd is. Onderzoekers van de universiteiten van Gent en Cambridge speurden met een bodemradar systematisch de 30 hectare af die de ommuurde stad beslaat. Aan de hand van terugkaatsing van elektromagnetische golven maakten ze driedimensionale beelden van de ondergrondse erfenis uit de Romeinse tijd. 

Het onderzoek met de grondradar, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity, is een aanvulling op eerdere metingen met magnetometers, zegt eerste auteur Lieven Verdonck van de Universiteit Gent. Magnetometers leggen verstoringen in het aardmagnetisch veld vast, de bodemradar reageert op vochtverschillen in de grond. ‘Een aantal gebouwen was al bekend van het onderzoek met de magnetometer, maar met de grondradar hebben we nieuwe ontdekkingen gedaan en details kunnen toevoegen.’

Falerii Novi, ongeveer half zo groot als Pompeii, bleef bewoond tot in de vroege Middeleeuwen. In de 19de eeuw en in de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn kleine delen van de stad blootgelegd, maar die opgravingen hebben beperkt bijgedragen aan de kennis over Falerii Novi. Het overgrote deel van de ommuurde stad ligt nog onder het oppervlak en blijft daar voorlopig. Archeologen gaan er tegenwoordig van uit dat vindplaatsen beter niet kunnen worden blootgelegd, tenzij ze verloren dreigen te gaan. Onderzoek gebeurt zoveel mogelijk met nieuwe technieken die het bodemarchief niet verstoren.

Tempel

 Verdonck en zijn collega’s ontdekten een tempel met twee ruimten voor verering van de goden, een aantal woonhuizen en een rechthoekig gebouw van bijna 100 meter lang. Dit grote bouwwerk, dat volgens Verdonck een publiek monument moet zijn, bestaat uit een open ruimte, aan drie kanten afgebakend door een imposante porticus duplex, een overdekte gang met een centrale rij zuilen. De architectuur is rijker dan in een kleine stad als Falerii Novi kon worden verwacht, zegt Verdonck. Waterleidingen lopen niet langs de straten, zoals vaak in andere Romeinse steden, maar zijn aangelegd onder huizenblokken.

Beeld via REUTERS

Het mooie aan de techniek van de bodemradar is dat we niet alleen een 3D-beeld krijgen van de bovenste resten, maar een doorsnee van de aardlagen, zegt Tymon de Haas, universitair docent aan de Universiteit Leiden. ‘Zo kunnen we iets zeggen over de ontwikkeling van de stad door de tijd heen.’

Er zijn ook beperkingen. Met bodemradar kunnen niet alle resten worden ontdekt en kan slechts in zeer beperkte mate iets worden gezegd over datering en chronologie. Voor nauwkeurige datering blijven archeologen afhankelijk van opgravingen, waarbij aardlagen met bijvoorbeeld de koolstofmethode worden gedateerd, zegt De Haas, die niet betrokken is bij het onderzoek. Bovendien is onderzoek met de radar, mede vanwege de grote hoeveelheid data die moet worden verwerkt, arbeidsintensief en duur. ‘Dit is prachtig en vernieuwend onderzoek, maar ik denk niet dat we mogen verwachten dat dit snel een standaard voor archeologisch onderzoek naar steden kan worden.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234