Donderdag 18/07/2019

Wetenschap

Populaire ‘Big Five’-persoonlijkheidstest faalt in niet-westerse culturen

De voorspellende waarde van de Big Five-test is volgens nieuw onderzoek mede afhankelijk van de cultuur waarin hij wordt afgenomen. Beeld Getty Images

Er wordt gezaagd aan de poten van de Big Five, de toonaangevende persoonlijkheidstest die wereldwijd wordt toegepast om te voorspellen of mensen geschikt zijn voor bijvoorbeeld een baan of een studie. Internationaal samenwerkende onderzoekers uit Colombia, Frankrijk, de Verenigde Staten en Australië zetten vraagtekens bij de toepasbaarheid van de test in armere landen. Hun onderzoeksresultaten worden donderdag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances.

Deze grote-vijf-test meet eigenschappen die doorslaggevend worden gevonden voor de manier waarop een mens functioneert: extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en openstaan voor nieuwe ervaringen. De test is opgebouwd uit standaardvragen zoals ‘ik denk eerst aan anderen’, ‘ik laat mijn kamer rommelig achter’ of ‘ik raak zelden geïrriteerd’.

De voorspellende waarde van de Big Five-test is volgens nieuw onderzoek echter mede afhankelijk van de cultuur waarin hij wordt afgenomen. De Colombiaanse psycholoog Richard Laajaj en zijn team legden 29 studies naast elkaar waarin de antwoorden zijn opgenomen van 94 duizend respondenten in 23 midden- en lagelonenlanden. Die studies turven zowel tests waarbij respondenten mondeling antwoordden als schriftelijke toetsen.

Er zijn grote verschillen in de voorspellende waarde, concludeert Laajaj. In zogenoemde WEIRD-bevolkingen (western, educated, industrialized, rich and democratic) leiden bijvoorbeeld ‘zorgvuldigheid’ en ‘openstaan voor nieuwe ervaringen’ geregeld tot een hoog inkomen. In tweederde van de ontwikkelingslanden is geen verband aantoonbaar tussen deze eigenschappen en het latere loonstrookje. Opvallend is wel dat de uitkomsten van arme en rijke landen méér overeenkomen wanneer de tests zijn afgenomen via internet dan als de vragen mondeling zijn beantwoord.

Sociaal gewenste antwoorden

Misschien geven mensen mondeling eerder sociaal gewenste antwoorden, stelt Laajaj. Hij vindt dat terughoudendheid geboden is bij het inzetten van deze persoonlijkheidstest. Mogelijk moeten de testvragen worden toegespitst op de culturen waarin ze worden gebruikt, aldus Laajaj.

Bernard Nijstad, hoogleraar besluitvorming en organisatiegedrag in Groningen en niet bij het onderzoek betrokken, vindt ondanks de kritiek de Big Five-persoonlijkheidstest in zijn soort een behoorlijk goede graadmeter voor wat er van mensen te verwachten valt. Nijstad stelt dat niet is aangetoond dat de structuur van de persoonlijkheid afhankelijk is van de cultuur, maar wel dat communicatie uitmaakt. “Het onderzoek bekijkt twee manieren van testen: face to face en schriftelijk. De schriftelijke antwoorden bleken een goede voorspellende waarde te hebben, de mondelinge niet. Dan denk je meteen: wat is hier aan de hand? Misschien geven laagopgeleide, slechtbetaalde mensen andere antwoorden over zichzelf als hun rechtstreeks iets wordt gevraagd dan wanneer ze vragen schriftelijk beantwoorden. Het verschil kan ontstaan door de manier van meten: daarvoor zijn cultuur, sociale status of opleiding wel van belang.”

Mark van Vugt, evenmin betrokken bij het onderzoek, is minder overtuigd van de Big Five-test. Van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Die test is ontstaan in moderne, complexe samenlevingen om zichzelf en elkaar te omschrijven. Dat doen wij niet noodzakelijkerwijs op dezelfde manier als mensen in kleine, traditionele gemeenschappen. In onze cultuur kan bijvoorbeeld extravert gedrag belangrijk zijn in een werkomgeving. Maar in zo’n traditionele cultuur kan uitgesprokenheid minder gewaardeerd worden. Sociale normen kunnen heel sterk zijn, waardoor zo’n eigenschap geen doorslaggevende factor is. Een zekere relativering van de Big Five-test is daarom inderdaad belangrijk.”

Persoonlijkheidstesten, brainstormsessies, cursussen. Moderne organisaties lijken niet zonder te kunnen, maar hoe zinvol is het allemaal? “Het is schokkend hoe vaak managers aan de haal gaan met totale wetenschappelijke kolder.”

Bijna alles wat we weten over hoe kinderen zich ontwikkelen, is gebaseerd op onderzoek onder rijke, witte, westerse kinderen. Psychologen zien dat steeds meer als een probleem. Want die kennis blijkt helemaal niet per se iets te zeggen over alle andere kinderen – kortom, de overgrote meerderheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden