Dinsdag 22/10/2019

Plastic

Plastic theezakje blijkt bron van microplastic

Piramidevormig theezakje van kunststof van Pickwick. Beeld Stefana Caramanica

Sinds enkele jaren zijn er ‘zijdeachtige’ theezakjes van kunststof op de markt, vaak in piramidevorm. Uit onderzoek blijkt dat er miljarden minuscule stukjes plastic uit zo'n zakje kunnen vrijkomen. Het is onbekend of dit een risico is voor de gezondheid.

Wetenschappers van twee Canadese universiteiten onderzochten wat er in heet water terechtkomt als plastic theezakjes worden gebruikt voor een kop thee. Ze doopten vier verschillende lege zakjes, gemaakt van nylon of PET-plastic, in water van 95 graden Celsius en keken met geavanceerde apparatuur wat er in het water achterblijft. Ze vonden hoeveelheden micro- en nanodeeltjes die vele malen groter zijn dan tot nu toe in voedsel en water zijn aangetroffen. Van welke merken ze de theezakjes hebben onderzocht, maken ze niet bekend.

Een plastic theezakje laat in een kop ongeveer 11,6 miljard stukjes microplastic en 3,1 miljard stukjes nanoplastic achter, aldus de studie in Environmental Science & Technology. Microplastics zijn deeltjes die in grootte variëren van 100 nanometer (een nanometer is een miljardste van een meter) tot 5 millimeter. Nanoplastics zijn deeltjes kleiner dan 100 nanometer. Een nanodeeltje is 100.000 keer kleiner dan de doorsnee van een menselijke haar. In een kop thee kan 16 microgram (1 microgram is een miljoenste gram) aan plastic deeltjes zitten, berekenden de onderzoekers.

Uit eerder onderzoek is al gebleken dat voedsel (bijvoorbeeld vis of schelpdieren) en drinkwater microplastics kunnen bevatten. In een onlangs verschenen studie wordt de hoeveelheid microplastics die Amerikanen jaarlijks binnenkrijgen op tienduizenden deeltjes geschat. Dat de aantallen in het Canadese onderzoek zoveel hoger liggen komt doordat hierin ook de kleinste deeltjes zijn meegerekend, zegt mede-auteur Nathalie Tufenkji van de McGill Universiteit in Montreal. “Eerdere studies waren meestal gericht op deeltjes groter dan 100 micrometer (een micrometer is een duizendste deel van een millimeter, red.), terwijl wij keken naar veel kleinere deeltjes.”

Korreltje suiker

Het zijn forse aantallen, reageert Hans Bouwmeester, universitair hoofddocent aan de Wageningen Universiteit bij agrotechnologie en voedingswetenschappen. Toch is hij er niet van geschrokken. “Een kop thee kan 16 microgram plastics bevatten. Dat lijkt veel, maar een korrel suiker weegt 1 milligram. Het is dus een fractie van een korreltje suiker.” Het mooie van de studie is volgens Bouwmeester dat de onderzoekers erin zijn geslaagd ook de kleinste deeltjes te meten. Al is het hem uit de publicatie niet helemaal duidelijk geworden hoe de auteurs tot het totale aantal deeltjes zijn gekomen. “De aantallen mogen correct zijn, de berekening wordt weinig transparant gepresenteerd, zodat ik, noch iemand anders de berekening kan toetsen. Dat vind ik een minpunt van de studie.”

Om de effecten van het plastic op levende organismen te testen stelden de onderzoekers watervlooien bloot aan micro- en nanoplastics. “De proef liet zien dat de watervlooien niet dood gingen van de deeltjes, maar dat ze wel veranderingen in zwemgedrag en verstoring van de anatomische ontwikkeling veroorzaakten”, aldus Tufenkji. Bouwmeester voegt daaraan toe dat niet is onderzocht door welke chemische stoffen deze reactie werd veroorzaakt. Over eventuele gevolgen voor de menselijke gezondheid houden de onderzoekers zich op de vlakte, al sluiten ze nadelige effecten van langdurige blootstelling niet uit.

Half september vond opnieuw World Cleanup Day plaats. Beeld ANPinOpdracht

Toxische stof

Over gezondheidseffecten van micro- en nanoplastics is nog weinig bekend, zegt Bouwmeester. Uit proeven bij dieren en met darmcellen is gebleken dat bij blootstelling aan kleine deeltjes slechts 1 of 2 procent wordt opgenomen door het lichaam, dat wil zeggen dat ze door de barrière van de darmwand heen komen en de bloedbaan bereiken. Het overgrote deel van de plastic deeltjes verlaat het lichaam via de ontlasting.

Bouwmeester: “Ik ben niet zo bezorgd over de blootstelling aan plastic deeltjes op zich. We weten echter nog te weinig over het vrijkomen van chemische stoffen die in en aan de deeltjes zitten. In welke mate komen deze stoffen vrij na inname en welke fractie wordt eventueel opgenomen door het lichaam? Als je chronisch wordt blootgesteld aan een toxische stof kan dat toch een risico inhouden. Plastic hoort niet in de thee en uitgaande van het voorzorgsprincipe kun je je afvragen waarom thee in plastic verpakt moet worden.”

Producenten Unilever (onder andere Lipton-thee) en Jacobs Douwe Egberts (Pickwick) hadden woensdagmiddag nog geen inhoudelijke reactie op het onderzoek. Een woordvoerder van Unilever liet weten dat het concern een breed assortiment aan theezakjes heeft voor zijn merken thee. Sommige piramidezakjes zijn van PET-plastic gemaakt. Naast papieren en biologisch afbreekbare zakjes zijn er ook papieren zakjes waarin een klein percentage plastic is verwerkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234