Zondag 31/05/2020

Sterrenkunde

Planeten ontdekt die veel meer water bevatten dan de aarde

Impressie van de planeten rondom de ster TRAPPIST-1. Nieuw onderzoek wijst uit dat de planeten veel water bevatten. De buitenste planeten hebben waarschijnlijk een bevroren ijskorst; de binnenste misschien een sauna-achtige atmosfeer van stoom.Beeld ESO/M. Kornmesser

Planeten ontdekken bij andere sterren is routine geworden. Maar de eigenschappen van die 'exoplaneten' achterhalen is andere koek. Bij de zeven planeten van de ster Trappist-1 zijn sterrenkundigen daar nu toch behoorlijk in geslaagd. Zo is ontdekt dat deze planeten meer water bevatten dan de aarde. En dat planeet 'e' van de zeven waarschijnlijk het meest wegheeft van onze eigen thuiswereld.

De hamvraag - lééft er ook iets op die planeten? - is niet beantwoord, maar volgens astronomen van de Universiteit van Bern is dat wel het doel: erachter komen hoe uniek het leven op aarde is. Trappist-1 is een kleine, koele dwergster op 40 lichtjaren afstand van de aarde. De zeven planeten die er in kleine banen omheen draaien, verraden hun bestaan doordat ze bij elke omloop voor de ster langs bewegen. De hoeveelheid sterlicht die ze bij zo'n 'overgang' onderscheppen, vertelt hoe groot ze zijn.

Simon Grimm en zijn collega's hebben de planeten nu ook 'op de weegschaal' gelegd. Doordat ze elkaar af en toe een klein beetje versnellen of afremmen, vinden de overgangen soms iets vroeger of later plaats dan verwacht. Uit die tijdsverschillen is de massa van de planeten nauwkeurig af te leiden.

Lees verder onder de afbeelding.

De zeven planeten van dwergster Trappist-1. De middelste, 'e', lijkt het meest op de aarde.Beeld Nasa/EPA

Water

En als je weet hoe groot én hoe zwaar een planeet is, kun je ook berekenen waaruit hij bestaat. De meeste Trappistplaneten blijken een lagere dichtheid te hebben dan de aarde en moeten dus voor een relatief groot deel uit water bestaan - verhoudingsgewijs wel een paar honderd keer zoveel als de aarde, zo schrijven de auteurs in Astronomy & Astrophysics.

Of er water aan het oppervlak stroomt, is daarmee overigens nog niet gezegd. De buitenste planeten hebben waarschijnlijk een bevroren ijskorst; de binnenste misschien een sauna-achtige atmosfeer van stoom.

'Secundaire' atmosfeer

Planeet e (de middelste van de zeven) heeft een hogere dichtheid dan de aarde. Dat wijst op een kern van ijzer en nikkel en een mantel van gesteenten. Maar ook die planeet bevat zo goed als zeker water - volgens de meeste astrobiologen een belangrijke voorwaarde voor leven. En als hij een dampkring heeft, zijn er misschien ook oceanen.

Een tweede artikel, in Nature Astronomy, beschrijft precisiemetingen van ruimtetelescoop Hubble. Daaruit blijkt dat planeten d, e en f in elk geval geen dikke waterstofdampkring hebben, zoals de planeten Uranus en Neptunus in ons eigen zonnestelsel. 

"Dat zou slecht nieuws zijn voor eventueel leven, vanwege het enorme broeikaseffect", zegt Ignas Snellen van de Leidse Sterrenwacht, die zelf ook onderzoek doet naar exoplaneten. De grote vraag, aldus Snellen, is nu dus of de Trappistplaneten een 'secundaire' atmosfeer hebben, net als de aarde - ontstaan door het uitgassen van magma. "Dat is niet met de Hubble waar te nemen, maar vanaf 2019 hopelijk wel met de James Webb Space Telescope", zegt hij. "En met de toekomstige Europese Extremely Large Telescope zouden we zelfs zuurstof kunnen gaan meten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234