Donderdag 26/05/2022

Genmodificatie

Passen we straks een gen aan omdat we een heterokind willen?

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Britse wetenschappers mogen voortaan menselijke embryo's genetisch modificeren in het kader van onderzoek naar het prille begin van het leven. Op die manier willen de wetenschappers een beter inzicht krijgen in de oorzaak van miskramen.

Annick Joossen

De Britse regulator voor fertiliteitsonderzoek HFEA heeft voor het eerst toelating gegeven om het DNA van menselijke embryo's aan te passen voor medisch onderzoek. Onderzoekers van het Francis Crick Institute in Londen willen via de genetisch gemodificeerde embryo's beter begrijpen wat er gebeurt in de eerste zeven dagen na de bevruchting. Dat zou ook een licht kunnen werpen op de mogelijke oorzaken van miskramen. De gemodificeerde embryo's zullen overigens enkel worden gebruikt voor het onderzoek en dus niet worden ingeplant bij vrouwen.

Dr. Kathy Niakan, die het Britse onderzoek leidt, legde eerder dit jaar aan de BBC uit waarom ze toch heil ziet in het aanpassen van menselijke embryo's. "We willen graag begrijpen welke genen er nodig zijn voor de ontwikkeling van een menselijk embryo tot een gezonde baby. De reden waarom dat zo belangrijk is, is dat miskramen en onvruchtbaarheid zeer vaak voorkomen maar er te weinig over bekend is."

Vorig jaar kondigden Chinese wetenschappers aan dat ze voor het eerst genetische modificatie hadden toegepast op menselijke embryo's om een gen te herstellen dat leidde tot een bloedafwijking. Genetische modificatie van embryo's is bijzonder controversieel. Critici vrezen immers dat het de deur openzet voor de creatie van zogenoemde designerbaby's.

"Genoeg veiligheden"

Volgens Heidi Mertes, bio-ethicus aan de Universiteit Gent, hoeven we daar niet meteen bang voor te zijn. "Er is veel controverse omdat men vreest dat men iets gaat aanpassen in het genoom van een persoon waarvan je niet alle consequenties kunt inschatten. Het Chinese team dat als eerste aan genetische modificatie deed, kreeg bakken kritiek over zich heen nog voor de studie gepubliceerd was. Hun experiment werd gezien als onverantwoordelijk, ook al hadden de embryo's nooit kunnen uitgroeien tot mens. Van die hevige reactie komen veel wetenschappers nu terug. Het Chinese onderzoek heeft net aangetoond dat het 'knippen en plakken' van DNA bij mensen veel moeilijker is dan bij dieren."

Net daarom is het nuttig om het basisonderzoek niet onmiddellijk af te wijzen, vindt Mertes. "Zo'n onderzoek kan heel waardevol zijn, al was het maar om te weten of critici gelijk hebben of niet. De experimenten waarvoor men nu een licentie gekregen heeft in het Verenigd Koninkrijk is voor alle duidelijkheid niet gericht op de uiteindelijke ontwikkeling van gentherapie bij menselijke embryo's, maar wel op het verkrijgen van fundamentele kennis over de rol van genetica bij miskramen."

Bovendien is dergelijk onderzoek streng gereglementeerd, benadrukt Mertes. Net zoals in Groot-Brittannië heeft België een zeer strikte regulator. Alle onderzoeken naar embryo's moeten worden beoordeeld door een speciale commissie, die project per project bekijkt. "Er zijn genoeg veiligheden ingebouwd in het systeem om ervoor te zorgen dat er geen grenzen worden overschreden die men niet wil overschrijden", stelt Mertes.

null Beeld

"Stap dichter bij rode lijn"

Buitengewoon hoogleraar gynaecologie aan de UGent, Petra De Sutter, reageert terughoudender. "Eind vorig jaar was er nog min of meer een consensus om ons nog niet te wagen aan genetische modificatie van menselijke embryo's. De Britten moeten zich weliswaar houden aan strikte onderzoeksomstandigheden, maar het is toch weer een stapje in de richting van de rode lijn waarvan we met z'n allen zeiden dat we die niet zouden overschrijden."

Volgens De Sutter staat de techniek nog niet 100 procent op punt, maar is het finaal toch de bedoeling om embryo's te modificeren en terug te plaatsen. En in dat geval waagt de wetenschap zich op bijzonder glad ijs, waarschuwt ze. "Het gaat niet alleen om de effecten in een enkel embryo, maar ook in de volgende generaties. Het onderzoek bij proefdieren is nog volop aan de gang en we zijn al bij de mens aanbeland."

Volgens De Sutter zet het Britse onderzoek wel degelijk een stap in de richting van designerbaby's. "De vraag zal komen wat we allemaal nog kunnen verbeteren en dan zit je al snel bij de eugenetica waarbij we bepaalde kenmerken gaan wijzigen, niet omwille van een ernstige afwijking, maar omdat we het graag hebben. Dat is een idee waar veel mensen van huiveren, zeker als je het toepast op minderheden. Stel dat er ooit een gen voor homoseksualiteit wordt gevonden, dan zullen heel veel ouders dat gen willen aanpassen om toch maar een heterokind te krijgen." De Sutter pleit dan ook voor een grondig ethisch debat op Europees niveau. "Het nieuws gaat sneller dan we kunnen volgen."

Heidi Mertes denkt niet dat het zo'n vaart zal lopen. In ons land worden nu al gezonde embryo's geselecteerd bij koppels waarvan een of beide partners een erfelijke aandoening heeft, zoals mucovisidose. "Dat mag enkel voor ernstige aandoeningen", benadrukt Mertes. "Diezelfde regels zouden wellicht ook gelden voor deze techniek, mocht hij al ooit tot in de kliniek geraken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234