Zondag 29/03/2020

Paard van Troje niet welkom in research

Beeld UNKNOWN

Bruno Blondé is hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen en actief bij Onderzoekers in Actie. Vlaanderen laat verschillende beloftevolle onderzoekers in de kou staan zeggen de Onderzoekers in Actie.

Het is nog niet zo lang geleden dat wij, Onderzoekers in Actie, aan de alarmbel trokken. Bijna zevenduizend onderzoekers steunden in de voorbije maanden onze oproep om de Vlaamse besparingspolitiek op wetenschap en innovatie om te buigen in een investeringsbeleid. Dat de Vlaamse regering op 2 mei 2011 besliste een reeks besparingen ongedaan te maken, zagen wij dan ook als een eerste, bescheiden stap in de goede richting. We kunnen niet anders dan hopen dat de Vlaamse regering in de komende jaren voor het wetenschappelijk onderzoek een zeer strak groeipad zal aanhouden. Alleen dan kunnen we tegen 2020 het streefdoel van 1 procent bbp overheidsinvesteringen in onderzoek en ontwikkeling halen.

Een gezond onderzoeksbeleid is echter geen zaak van alleen maar "meer centen". Het geld moet ook juist besteed worden. Van meet af aan hebben de Onderzoekers in Actie dan ook gepleit tégen een versnippering van de onderzoeksmiddelen en vóór een substantiële versterking van het zogenaamde fundamentele onderzoek of basisonderzoek.

Met verbazing én verontwaardiging stellen we vast dat de Vlaamse regering vandaag van plan is een deel van de bescheiden tien miljoen euro die ze extra voorzien had voor het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek te bestemmen voor de opstart van (weer eens) een nieuw kanaal dat "meer inspeelt op de door de Vlaamse regering gedefinieerde clusters en speerpunten". Uit de besprekingen in het Vlaams Parlement blijkt intussen dat Ingrid Lieten daarbij onder meer hardop droomt van eco-innovatie, die naast een maatschappelijke ook een economische meerwaarde zou hebben.

Als Onderzoekers in Actie, kunnen wij niet anders dan ons, in naam van de meer dan zesduizend collega's die ons eisenplatform onderschreven hebben, verzetten tegen dit inmengingsbeleid. Voor de goede orde: het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek is hét financieringskanaal bij uitstek voor fundamenteel, niet-gestuurd en kennisverleggend onderzoek. Dat soort onderzoek vertaalt zich zelden in onmiddellijk economisch gewin of hapklare maatschappelijke en culturele toepassingen. Maar het is er wél de onmisbare voedingsbodem van. De gloeilamp is niet uitgevonden door het verbeteren van de kaars, en ook de laser werd niet bedacht via onderzoek ter verbetering van de gloeilamp. De Kleine Stelling die de wiskundige Fermat in 1640 formuleerde, lag pas eeuwen later aan de basis van de alom gebruikte RSA-encryptie in elektronische bankverrichtingen. Of nog: dankzij het basisonderzoek op retrovirussen bij muizen in de jaren zeventig, kon snel medische vooruitgang geboekt worden toen ongeveer tien jaar later aids opdook. En dat zijn maar enkele voorbeelden: zonder curiosity driven onderzoek drogen ook de mogelijkheden voor toegepast onderzoek uit. Zonder fundamenteel onderzoek verschraalt onze kennismaatschappij.

Fundamenteel onderzoek laat zich niet sturen door politici. Het drijft op het initiatief, de creativiteit en de kwaliteit van de onderzoekers zelf. En wetenschappelijke kwaliteit is de enige toetssteen van fundamenteel onderzoek, niet de mate waarin het tegemoet komt aan de (wisselende) verlangens en voorkeuren van door politici gedefinieerde clusters en speerpunten.

Wie een project aanvraagt bij het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek weet dat de slaagkansen altijd klein zullen zijn. En terecht: een strenge selectie is de ruggengraat van een kwaliteitsbeleid. Maar dat de slaagkansen vandaag veel te laag zijn, zal geen weldenkend mens betwisten. Het huidig slaagpercentage komt lang niet in de buurt van de 33 procent, een cijfer dat door alle betrokkenen, ook het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek zelf, beschouwd wordt als een kritisch minimum. Die norm is nog lang niet in zicht.

Het FWO wordt door Vlaanderen ondergefinancierd! Vlaanderen laat verschillende beloftevolle onderzoekers en interessante projecten in de kou staan.

De vandaag door de Vlaamse regering aangekondigde verhoging van de FWO-financiering zou slechts resulteren in een correctie van de huidige slaagkans naar 20 procent. Dat de Vlaamse regering er in die context aan denkt een deel van het geld dat eigenlijk voor niet-gericht onderzoek bestemd is, toch te gaan afstemmen op een eigen verlanglijstje, beschouwen wij, Onderzoekers in Actie, als een kaakslag. Het is ook een gevaarlijke trendbreuk. Het zou een fundamentele inmenging betekenen in het onderzoeksbeleid; een die haaks staat op wat de onderzoeksgemeenschap beschouwt als dé kernopdracht van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek.

Verzet groeit

Het is een zeer slecht idee binnen het FWO een beleid van "door de Vlaamse regering gedefinieerde speerpunten en clusters" te willen voeren. De Onderzoekers in Actie kunnen niet anders dan herhalen dat een gevoelige verhoging van de basisfinanciering van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek en de universiteiten in deze de enige echte prioriteiten van de Vlaamse regering zouden moeten zijn.

Het academische protest tegen de besparing op wetenschappelijk onderzoek bekoelde nadat de Vlaamse regering tien miljoen euro extra uit te trekken voor het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek. Nu blijkt dat een deel van dat bedrag door de regering meteen wordt voorbestemd voor alweer een nieuw fondsje, groeit het verzet weer aan.

De bijdrage wordt mee ondertekend door Marcel Ameloot (UHasselt), Ralph Clinckers (VUB), Jan Danckaert (VUB), Zeger Debyser (KU Leuven), Luc De Meester (KU Leuven), Ann Dooms (VUB), Jan Dumolyn (UGent), Bart Landuyt (KU Leuven), Hans Nauwynck (UGent), Dirk Snyders (Universiteit Antwerpen), Ilse Smets (KU Leuven), Jan Steyaert (VUB), Joris Winderickx (KU Leuven).

www.onderzoekersinactie.be

 We verzetten ons tegen het inmengingsbeleid van onder meer Ingrid Lieten, die hardop droomt van eco-innovatie die naast een maatschappelijke ook een economische meerwaarde zou hebben  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234