Vrijdag 10/07/2020

Ötzi

Ontrafeld: zo stierf IJsman Ötzi

Ötzi is de best bewaarde mummie ter wereld.Beeld reuters

Wie de beroemde mummie Ötzi zo'n 5.300 jaar geleden ombracht, zullen we nooit te weten komen. Een Duitse rechercheur ontsluierde echter wel de omstandigheden waarin hij stierf.

Toen de directeur van een klein Italiaans museum hoofdrechercheur Alexander Horn van de politie in München opbelde, vroeg ze hem of hij ook cold cases onderzocht. "Jazeker", zei Horn. "Wel, ik heb hier de alleroudste zaak voor je", zei Angelika Fleckinger, directrice van het Zuid-Tiroler Museum voor Archeologie in het Italiaanse Bolzano.

Het onbekende slachtoffer met het koosnaampje Ötzi ligt al een kwarteeuw letterlijk koel bewaard in haar museum. Hij wordt vaak ook de IJsman genoemd en is ’s werelds best bewaarde mummie, een man uit de kopertijd die ingevroren zat in een gletsjer bij de grens tussen Noord-Italië en Oostenrijk tot de wereldwijde klimaatopwarming het ijs deed smelten en twee trekkers hem in 1991 ontdekten.

De oorzaak van zijn dood bleef aanvankelijk onduidelijk tot tien jaar na de vondst een röntgenfoto van de mummie in de richting van een misdrijf wees. Een pijlpunt van vuursteen stak in zijn rug, net onder zijn schouder. Gewapend met een berg nieuwe informatie die onderzoekers hadden verzameld, slaagde inspecteur Horn erin om een opmerkelijk gedetailleerd beeld bijeen te puzzelen van wat de IJsman is overkomen op die fatale dag rond 3300 voor onze tijdrekening bij de bergtoppen van de Ötztal Alpen.

"Toen ik voor het eerst met het idee werd geconfronteerd, dacht ik dat het een te moeilijk geval was, omdat er te veel tijd overheen was gegaan", zei rechercheur Horn, een bekend profiler. "Maar eigenlijk is hij in een betere staat bewaard dan recente moordslachtoffers die ik heb bestudeerd, die in de buitenlucht werden gevonden."

Maaginhoud

De maaginhoud, zo bleek, liet toe om met een verrassende precisie te kunnen bepalen wat Ötzi was overkomen en wierp zelfs een licht op het mogelijke motief van zijn moordenaar.

Door het onderzoek van sporen van pollen in zijn spijsverteringskanaal, konden wetenschappers achterhalen dat zijn dood ergens in de late lente of de vroege zomer plaatsvond. Ze ontdekten ook dat hij in zijn laatste dagen drie maaltijden had verorberd en dat hij van een hoogte van 2.170 meter naar de valleibodem was afgedaald en daarna weer de bergen was ingeklommen naar de plaats van de misdaad op een hoogte van 3.500 meter.

Op zijn lichaam werd naast de wonde van de pijlpunt nog een opvallende kwetsuur ontdekt: een diepe snijwonde tot op het bot aan zijn rechterhand tussen de duim en de wijsvinger, die de hand mogelijk onbruikbaar maakte. Uit de graad van genezing van de wonde kon worden opgemaakt dat ze één tot twee dagen oud was.

Dat doet inspecteur Horn vermoeden dat Ötzi naar zijn dorp was afgedaald en daar verwikkeld geraakte in een handgemeen. "Het was een wonde van defensieve actie. Interessant is ook dat er geen andere kwetsuren op zijn lichaam zijn aangetroffen. Geen grote kneuzingen of steekwonden, zodat hij waarschijnlijk als winnaar uit het gevecht is gekomen en dat hij zelfs mogelijk de persoon doodde die hem probeerde aan te vallen", zo besluit hij.

Daarna vertrok hij, met een grote voorraad voedsel, met gloeiende kolen bewaard in een omhulsel van esdoornbladeren binnenin een koker van berkenhoutschors en met nog meer uitrusting die hij droeg in een rugzak met een houten draagstel. Wat wapens betreft droeg hij alleen een dolk van vuursteen, die door zijn kleine omvang iets weg had van het kopertijdequivalent van een klein pistool, een 1,8 meter lange staaf voor een boog die nog moest worden afgewerkt en een mooi bewerkte koker uit hertenleer met een dozijn pijlen, waarvan er slechts twee een pijlpunt hadden.

"Ongeveer een halfuur voor zijn dood at hij een maaltijd, zelfs een stevige maaltijd", zegt Horn.  Een halfuur na Ötzi’s avondmaal verscheen de moordenaar en schoot hem in de rug vanop een afstand van bijna 30 meter. De pijl drong het lichaam binnen onder zijn linker oksel en opende zijn sleutelbeenslagader meer dan een centimeter. Het was een wonde waaraan hij snel bezweek en die zelfs vandaag waarschijnlijk niet meer te behandelen zou zijn – al helemaal niet op de plaats waar het toen gebeurde. Voortgaand op de invalshoek van de wonde, werd de pijl geschoten vanuit een lagere positie achter de rug van Ötzi, of plooide hij voorover toen hij van bovenaf werd geraakt.

"Dit was geen uit de hand gelopen poging tot roof", zegt Horn. De moordenaar heeft geprobeerd om zijn daad verborgen te houden. "Als je terugkeert naar je dorp met deze ongewone bijl, zou het maar al te duidelijk zijn wat er was gebeurd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234