Zaterdag 14/12/2019

Astronomie

‘Onmogelijk’ zwart gat stelt astronomen voor raadsel

Een ‘artist impression’ van het zwarte gat, met de ronddraaiende schijf waterstofgas. Op de voorgrond de ster. Beeld Jingchuan Yu / Beijing Planetarium

Sterrenkundigen hebben een zwart gat ontdekt dat eigenlijk niet kan bestaan. Het is 68 keer zo zwaar als de zon, en dat is veel te zwaar. Als het resultaat klopt, zijn de ideeën over het ontstaan van zwarte gaten aan herziening toe.

Een zwart gat is een gebied in de ruimte met zo veel zwaartekracht dat het alles uit zijn omgeving opslokt en er zelfs geen licht meer uit kan ontsnappen. Afgelopen voorjaar presenteerden sterrenkundigen voor het eerst een ‘foto’ van een zwart gat. Dat was een kolossaal monster in de kern van een ander sterrenstelsel.

Zulke zwarte gaten kunnen miljoenen of zelfs miljarden keren zo zwaar zijn als de zon. Maar het nieuw ontdekte zwarte gat moet ontstaan zijn in de nasleep van een supernova – de explosie van een zware ster die aan het eind van zijn leven is gekomen. Die ‘stellaire’ zwarte gaten zijn hooguit 45 tot 55 keer zo zwaar als de zon. Dacht iedereen.

De ontdekking, deze week gepubliceerd in Nature, is gedaan door een groot internationaal team van voornamelijk Chinese astronomen. Het zwarte gat is zelf niet zichtbaar, maar er draait een ster omheen die wél te zien is. De baanbeweging van die ster – één rondje in 79 dagen – verraadt overduidelijk de aanwezigheid van het zwarte gat.

Kosmische slokop

Dat de kosmische slokop maar liefst 68 keer zo veel weegt als de zon, blijkt uit metingen met gloeiend waterstofgas. Dat gas draait vermoedelijk in een platte schijf rond het zwarte gat. 

Volgens Stephen Justham van de Universiteit van Amsterdam kunnen sterren eenvoudigweg niet zó zwaar zijn dat ze na de supernova-explosie een zwart gat achterlaten van meer dan pakweg 50 zonnemassa’s. Maar Justham heeft voldoende vertrouwen in de Chinese metingen, die bovendien bevestigd zijn door andere grote telescopen.

Misschien is er niet sprake van één zwart gat, denkt hij, maar van twee zwarte gaten die in een kleine baan om elkaar heen draaien, elk zo’n 35 keer zo zwaar als de zon. Dat zulke dubbele zwarte gaten bestaan, is de afgelopen jaren gebleken uit metingen van zwaartekrachtgolven – minieme rimpelingen in de ruimtetijd.

Het nieuwe zwarte gat vormt hoe dan ook zo goed als zeker het topje van een grote ijsberg van soortgelijke objecten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234