Dinsdag 10/12/2019

Online therapie

Online therapie: een stapje weg van drempelvrees?

Beeld Randall Casaer

Steeds meer Vlamingen geven aan psychologisch te lijden (DM 30/09). Toch blijkt de drempel naar professionele hulpverlening vaak nog te groot. "Naast schroom zijn ook lange wachtlijsten een probleem", zegt Patrick Luyten, klinisch psycholoog en hoofddocent aan de KUL. Zoals zo vaak draagt het internet een pasklaar antwoord aan: online therapie. Maar wat is het, hoe werkt het en kan het een meerwaarde zijn in een complexe sector als die van de psychologische hulpverlening?

1. Wat is het?

Online therapie is hulpverlening waarbij de psycholoog of therapeut zijn cliënten coacht en begeleidt via mail, video-telefonie, chat, of 'lotgenotencontact'. In die laatste vorm worden de patiënten via online kanalen in contact gebracht met mensen die kampen met eenzelfde probleem. Om deel te nemen aan de therapie moeten mensen zich meestal zelf op een app of website intekenen. Vaak moeten ze daarbij hun identiteit en problematiek kenbaar maken door middel van een vragenlijst. Tot slot kunnen ze zelf mee de gewenste therapievorm bepalen.

2. Welke vormen bestaan er?

Online hulpverlening kan grosso modo drie vormen aannemen:

Ten eerste zijn er programma's die nagenoeg volledig gestandaardiseerd zijn: de coaching verloopt hier vrijwel automatisch. "Mensen die gebruik maken van deze vorm, hebben vaak maar een lichte vorm van psychisch lijden en beschikken ook zelf nog over voldoende draagkracht om daarmee aan de slag te gaan", zegt Luyten. De hulpverlening bestaat vaak dan ook uit niet meer dan wat achtergrondinformatie of tips in de bestrijding van een problematiek.

In tweede instantie zijn er de semi-gestructureerde programma's. Ook hier ligt een groot deel van de te doorlopen taken vast, maar is er daarnaast ruimte voor feedback op de ingeleverde taken en het therapieproces in het algemeen.

Ten slotte kunnen mensen zich online ook wenden tot individuele
therapeuten die hen behandelen via e-mail of skype. Die vorm van digitale therapie blijkt vaak het meest efficiënt, zegt Luyten. "Wanneer er plaats is voor persoonlijk contact, behaalt men meestal de beste resultaten."

3. Werkt het, en zo ja: voor wie?

Onderzoek toont aan dat de effecten van online therapie er wel degelijk zijn. Uiteraard hangt veel af van de aard van het probleem en het type van de patiënt. "Algemeen gesteld kunnen mensen een beroep doen op online therapie vanuit twee verschillende noden", zegt Luyten.

Ten eerste kunnen mensen online hulp inschakelen wanneer ze last ondervinden in het doorlopen van de verschillende fasen in hun leven. "Concreet gaat het hier vaak om vragen rond welzijn, stressbeheersing en geluk." Voor deze mensen blijkt online therapie enorm doeltreffend: tot 80 procent van proefpersonen vertoont een positieve vooruitgang.

Daarnaast kunnen ook mensen met een meer dwingende hulpverleningsvraag online terecht."Denk aan personen met specifieke vormen van psychisch lijden zoals een milde depressieve stoornis, lichte angsten, dwangneurosen of milde trauma's." Ook in die gevallen scoort online therapie niet slecht: "In 50 tot 80 procent van gevallen zijn er matige positieve effecten waar te nemen", zegt Luyten.

Hij vergelijkt die 'matige' resultaten dan ook met een dieet: "Patiënten zullen in online therapie geen tientalle kilo's kwijtraken, maar gemiddeld verliezen ze er toch drie tot vijf."

Beeld THINKSTOCK

4. Voor wie werkt het absoluut niet?

Of online therapie al dan niet werkt, heeft volgens Luyten meer te maken met de lijdensdruk waaronder mensen staan én met de persoonlijke draagkracht waarover zij daardoor nog beschikken.

"Mensen die psychologisch té zwaar lijden, komen er niet toe met online tips aan de slag te gaan, of zelfs maar de stap naar zelfhulp te zetten", zegt Luyten. Vaak ontbreekt het die mensen ook aan vertrouwen: "Ze geloven niet meer in anderen en verwachten ook niet dat ze überhaupt nog geholpen kunnen worden."

Voor die patiënten is online therapie dan ook moeilijker. "Om hen duurzaam te kunnen helpen, moet eerst de vertrouwensband tussen de persoon en de wereld hersteld worden." Dat kan alleen via persoonlijk contact. En dat persoonlijk contact komt volgens Luyten nog altijd best tot haar recht in traditionele therapie, "omdat daar heel specifiek ingegaan kan worden op de noden van het individu".

Toch ziet hij ook hier een rol voor online therapie weggelegd: "Wanneer mensen het gevoel hebben dat er een ander is - ook al is die er dan alleen digitaal - die samen met hen even bij het leven stilstaat en aangeeft hun lijden mee te willen dragen, dan is dat al een enorme stap."

5. Kan online therapie de drempel naar hulpverlening verlagen?

Ja, zegt Luyten. Het is volgens hem dan ook een efficiënte tool in de weg naar een getrapte zorg. Als grootste voordeel van online therapie haalt hij haar laagdrempeligheid aan. "Op psychische problemen rust vandaag nog steeds een groot taboe: het is vooral schroom die veel patiënten bij een therapeut weghoudt. Door het contact minder persoonlijk te maken, wordt ook het gevoel van schaamte minder groot.

Daarnaast is online therapie ook enorm gebruiksvriendelijk, zo zegt hij. "Het is beschikbaar waar en wanneer je zelf wil. Daarom kan het ook gemakkelijk in een druk leefpatroon worden ingepast." Tot slot speelt ook de kost een grote rol: online therapie is nog altijd veel goedkoper dan het 'echte werk'.

Beeld Maarten Arys

6. Zijn er ook risico's aan verbonden?

Die zijn er zeker, zegt Luyten. "Hoewel online therapie voor een grote groep mensen erg doeltreffend is, zijn er ook mensen bij wie het niet of zelfs contraproductief werkt." Hét grote gevaar van online therapie is dan ook dat er in die gevallen niet kort genoeg op de bal gespeeld kan worden. "Wanneer een therapeut in de behandeling van een eetstoornis merkt dat de therapie zwaar weegt op een patiënt, bijvoorbeeld doordat het automutilatieve gedrag van die patiënt toeneemt, dan kan hij of zij ingrijpen. In een online omgeving zijn die falende effecten van therapie niet altijd duidelijk en kan er dus ook niet tijdig opgetreden worden."

Een tweede risico dat daarmee verbonden is, is het gevoel van mislukking dat bij een patiënt ontstaat wanneer een bepaalde therapie hem niet vooruit helpt. "In een klassieke context kan hier door de therapeut op ingespeeld worden, en kan de therapie eventueel worden aangepast naargelang de nieuwe noden van de patiënt", zegt Luyten. Online kan dat niet. "Door het fout uitdraaien van een therapie kan de patiënt zich soms dan ook nog slechter gaan voelen dan daarvoor."

7. Online therapie: vervanging of aanvulling?

Idealiter ziet Luyten online therapie dan ook eerder als een aanvulling op, dan als een vervanging van de klassieke therapie. "De beste resultaten boekt men maar wanneer de online hulpverlening in een ruimer therapeutisch kader geplaatst wordt", zegt hij. "Wanneer er ruimte is voor individuele begeleiding en eventueel zelfs face-to-face contact." Online hulpverlening waar geen enkele persoonlijke touch aan te pas komt, helpt volgens Luyten dan ook maar erg weinig mensen vooruit.

Het is met andere woorden maar net de combinatie van technologie en menselijk contact die een potentieel helend effect tot stand kan brengen.

Beeld THINKSTOCK
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234