Woensdag 21/04/2021

AchtergrondRuimtevaart

Onderzoek toont: er daalt Marsstof neer op aarde

De Jupiterverkenner Juno, met zijn gigantische zonnepanelen. Beeld Nasa
De Jupiterverkenner Juno, met zijn gigantische zonnepanelen.Beeld Nasa

Er daalt Marsstof neer op aarde. Tenminste, als de Deense ruimteonderzoeker John Leif Jørgensen gelijk heeft. Volgens Jørgensen en zijn collega’s zijn de meeste stofdeeltjes in de binnendelen van het zonnestelsel afkomstig van de rode planeet. En een deel van dat ‘zodiakale stof’ komt ook in de dampkring van de aarde terecht, om vervolgens omlaag te dwarrelen.

Tot nu toe namen astronomen aan dat het zodiakale stof terug te voeren is op botsende en uiteenvallende kometen en planetoïden, kleine hemellichamen van ijs en steen. Maar in Journal of Geophysical Research: Planets wijzen de Deense onderzoekers nu de planeet Mars aan als belangrijkste bron. “Het is een fascinerend artikel”, reageert meteorietendeskundige Peter Jenniskens van het Amerikaanse SETI-instituut.

De piepkleine stofjes – gemiddeld een honderdste millimeter groot – weerkaatsen het licht van de zon. Vanaf een aardedonkere plek zie je daardoor soms een zwakke lichtgloed aan de hemel: het zodiakale schijnsel. Maar de precieze verdeling van het stof in het zonnestelsel bleek moeilijk te achterhalen; in 2007 was dat nog het onderwerp van het promotieonderzoek van Queen-gitarist en astrofysicus Brian May.

Dankzij kleine camera’s die Jørgensen bouwde voor de Nasa-ruimtesonde Juno is die verdeling nu voor het eerst wél goed in kaart gebracht. Deze star trackers fotograferen vier maal per seconde de sterrenhemel, zodat Juno zich goed kon oriënteren tijdens zijn lange reis naar de reuzenplaneet Jupiter, waar hij in 2016 aankwam. Maar behalve sterren legden ze ook talloze bewegende lichtstipjes vast.

Nader onderzoek wees uit dat de achterzijde van de gigantische zonnepanelen van Juno – in totaal 60 vierkante meter – als het ware gezandstraald werd door microscopische stofdeeltjes. Door hun enorme snelheid van zo’n 10 kilometer per seconde sloegen die minuscule stofjes grotere materiaaldeeltjes los uit de panelen. Die wegvliegende deeltjes worden door de zon beschenen en trokken lichtsporen op de foto’s.

Zwaartekracht

Door de inslagen van de stofdeeltjes tijdens de reis naar Jupiter te turven, viel de verdeling van het zodiakale stof nu voor het eerst in detail te bestuderen. En volgens de onderzoekers is die verdeling het best te verklaren wanneer de stofjes afkomstig zijn van Mars. Met de kanttekening dat niemand goed begrijpt hoe er zoveel Marsstof kan ontsnappen aan de zwaartekracht van die planeet.

Dat is ook een van de redenen voor Stanley Dermott van de Universiteit van Florida om nog vraagtekens te zetten bij die conclusie. Dermott, een expert op het gebied van kosmisch stof, vindt het wel “geweldig dat die grote zonnepanelen de beste detectoren voor interplanetaire stofdeeltjes blijken te zijn waar we momenteel over beschikken. Dat opent compleet nieuwe mogelijkheden voor het zonnestelselonderzoek”.

Ook Jenniskens is nog niet overtuigd. Hoog in de stratosfeer worden regelmatig ruimtestofjes verzameld door onderzoeksvliegtuigen, zegt hij. Als Jørgensen en zijn collega’s gelijk hebben, zouden die interplanetaire stofdeeltjes qua minerale samenstelling overeenkomsten moeten vertonen met het Marsstof dat op het oppervlak van de planeet wordt bestudeerd door karretjes als Perseverance.

“Bij mijn weten is daar nog nooit iets van gebleken”, aldus Jenniskens. “Maar nu de verdeling van het zodiakale stof in het zonnestelsel zo nauwkeurig is opgemeten, gaat dat hoe dan ook helpen bij het achterhalen van de herkomst.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234