Vrijdag 10/07/2020

Biologie

Onderzoek: meer orang-oetans op Borneo dan gedacht, maar ze verdwijnen des te sneller

De populaties orang-oetans staan onder druk door ontbossing, maar vooral ook door de jacht.Beeld Tim Laman

Het aantal orang-oetans op Borneo is sinds het begin van deze eeuw dramatisch snel gedaald. Tussen 1999 en 2015 zijn de populaties van deze mensapen met meer dan 100.000 exemplaren geslonken. Ondanks dit verlies is er ook goed nieuws: op het eiland leven meer orang-oetans dan gedacht. Wetenschappers hebben hun aantal tot nu toe onderschat, blijkt uit een studie in Current Biology.

Beperking van hun leefgebied is een belangrijke oorzaak van de afname van het aantal orang-oetans. Bossen worden gekapt om plaats te maken voor oliepalmplantages en andere vormen van landbouw. Volgens een internationaal onderzoeksteam vallen ook veel slachtoffers door jacht en stroperij. De meeste orang-oetans blijken verloren te gaan in min of meer ongerepte bossen. 

Op grond van tellingen van nesten schatten de onderzoekers dat op Borneo momenteel tussen de 70.000 en ruim 100.000 orang-oetans leven. Dat is meer dan eerdere studies aangaven. Vorig jaar verscheen een onderzoek waarin werd uitgegaan van 70.000. "Er zijn meer orang-oetans op Borneo dan we dachten", zegt de Nederlandse primatoloog en mede-auteur Erik Meijaard. "In 1999 schatte ik dat er zo'n 50.000 waren. Dat moeten er destijds zo'n 175.000 zijn geweest, blijkt nu. Het slechte nieuws is dat deze dieren dus sneller verdwijnen dan we ons voorstelden."

Nieuwe schattingen

Het verschil tussen vroegere en nieuwe cijfers verklaart Meijaard vooral uit het onderschatten van de flexibiliteit van orang-oetans. "We dachten dat ze alleen in onaangetast bos voorkomen. Maar uit betere tellingen en observaties blijkt dat ze ook in uitgedunde bossen, op plantages en in de buurt van dorpen leven. Als een bos wordt uitgedund voor de houtproductie of als er een oliepalmplantage wordt aangelegd, blijven de dieren vaak op hun plek, zolang er voedsel is. Zeker vrouwtjes met een jong."

Meijaard wijst erop dat ook de nieuwe schattingen omgeven zijn door aanzienlijke onzekerheidsmarges. "Ondanks 50 jaar onderzoek blijft het lastig om accurate schattingen van de populaties te maken. We komen steeds dichter in de buurt, maar we zijn er nog niet. We begrijpen wel steeds beter hoe snel ze achteruitgaan." De auteurs voorspellen dat de komende 35 jaar bij onveranderde omstandigheden nog zeker 45.000 Borneose orang-oetans zullen verdwijnen.

Onder druk

De populaties staan onder druk door ontbossing, maar vooral ook door de jacht. Op orang-oetans wordt gejaagd voor hun vlees of ze worden doodgeschoten als ze onverwacht in contact komen met bewoners. Soms worden jonge dieren gevangen om als huisdier te worden verhandeld. Meijaard: "Het is voor natuurbeschermers makkelijker om grote palmoliemaatschappijen als verantwoordelijken aan te wijzen dan inheemse bewoners. Die zijn vaak partner in programma's voor natuurbescherming. Ik denk dat ook de autoriteiten in Indonesië en Maleisië (de landen die Borneo delen, red.) huiverig zijn om iets van de jacht te zeggen. Het probleem wordt niet voldoende erkend."

Rode lijst

"Schokkend", noemt Gabriella Fredriksson de studie. De Nederlandse bioloog zet zich al ruim twintig jaar in voor bescherming van de orang-oetans op Borneo en in Sumatra. "Dat zoveel dieren in zo'n korte tijd verdwijnen bewijst eens te meer hoezeer de orang-oetangs worden bedreigd", zegt ze vanuit Indonesië. Zelf heeft ze in Oost-Kalimantan – in het Indonesische deel van Borneo – gezien hoe het leefgebied van de orang-oetan in de loop der jaren kromp door houtkap, bosbranden en de aanleg van plantages.

Dat er meer orang-oetans blijken te zijn dan voorheen werd aangenomen zal, zo vreest Fredriksson, de Indonesische autoriteiten sterken in hun opvatting dat het niet zo slecht is gesteld met deze dieren. "Terwijl het wel slecht gaat. Ze staan niet voor niets op de rode lijst van ernstig bedreigde soorten. Populaties zijn kwetsbaar omdat orang-oetans zich langzaam voortplanten. Ze krijgen in hun leven slechts vier of vijf jongen."

Volgens Fredriksson zou de Indonesische overheid meer moeten doen om de jacht bij de inheemse bevolking te ontmoedigen. "De jacht is makkelijker geworden door de aanleg van wegen en het gebruik van luchtdrukgeweren. Er wordt weinig gedaan om jagers te bestraffen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234