Vrijdag 10/07/2020

Wetenschap

Onderzoek: mannelijke wetenschappers jubelen meer over hun eigen werk

Stoet van vrouwelijke hoogleraren tijdens de opening van het Academisch Jaar in Nederland.Beeld ANP

Mannelijke wetenschappers presenteren hun onderzoeksresultaten met meer jubeltermen dan hun vrouwelijke collega’s. Daardoor worden hun studies vaker geciteerd door anderen en dus als invloedrijker gezien. Zodoende heeft het toevoegen van woorden als ‘uniek’ en ‘baanbrekend’ aan een onderzoek implicaties voor de carrière van een wetenschapper.

Dat blijkt uit een grootschalige analyse van ruim 6 miljoen wetenschappelijke artikelen die tussen 2002 en 2017 werden opgenomen in PubMed, de databank voor (bio)medisch onderzoek. De rapportage is verschenen in het jaarlijkse kerstnummer van artsenvakblad The British Medical Journal, dat traditiegetrouw elk jaar rond de feestdagen de statige inhoud verruilt voor luchtigere onderwerpen.

Duitse en Amerikaanse onderzoekers, verbonden aan de universiteit van Mannheim en van Harvard, stelden een lijst op met 25 woorden waarmee onderzoeksresultaten positief kunnen worden geframed, zoals vernieuwend, beloftevol, prominent en innovatief. Die lijst lieten ze los op de titels en samenvattingen van medisch-wetenschappelijke artikelen. Die artikelen hebben vaak een lange lijst auteurs, de onderzoekers keken naar de eerste naam (dat is de wetenschapper die het meeste werk heeft verricht) en de laatste naam (de onderzoeksleider).

Artikelen waarvan de eerste en laatste auteur vrouwen waren, werden gemiddeld 12 procent minder vaak positief geframed dan artikelen waarvan de eerste of de laatste auteur een man was. Bij medisch klinisch onderzoek dat in topvakbladen werd gepubliceerd, was het verschil het grootst: 21 procent. Een positieve presentatie betekende dat vakgenoten het werk 13 procent vaker noemden in hun eigen onderzoek. En wie veel wordt geciteerd, verwerft meer aanzien.

Opklimmen

Het kan natuurlijk zijn dat mannelijke wetenschappers vaker onderzoek publiceren van grote wetenschappelijke waarde, onderzoek dat logischerwijs gepaard gaat met meer lovende woorden en zelfpromotie. Maar de onderzoekers (drie mannen) schrijven dat ze hun bevindingen hebben gecorrigeerd voor onder meer het onderzoeksterrein en het prestige van een vakblad. Dat maakt die verklaring minder waarschijnlijk. Ze denken dat hun analyse deels kan verklaren waarom vrouwelijke wetenschappers minder vaak opklimmen tot hoogleraar en minder vaak een onderzoeksbeurs krijgen.

De analyse laat zien dat het gebruik van jubeltermen vanaf 2002 is toegenomen. “Kennelijk is het steeds belangrijker geworden om in de competitieve wetenschappelijke wereld dit soort krachttermen te gebruiken”, reageert klinisch epidemioloog en hoogleraar Hanneke Takkenberg, voorzitter van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH) in Nederland.

“Het heikele punt is dat we in de wetenschap al die mannelijke, stevige woorden belangrijk en maatgevend zijn gaan vinden”, zegt ze. Vrouwen gebruiken vaker woorden als “ondersteunend” en “samenwerking” en “maatschappelijk relevant”, aldus Takkenberg, maar die tellen minder zwaar mee om een onderzoek te promoten. “Vrouwelijke wetenschappers zouden te bescheiden zijn, ten opzichte van de gehanteerde maat. En dat zou hun ambities beïnvloeden. Ik denk eerder dat vrouwen realistischer zijn. Het zijn de mannen die vaker hoog van de toren blazen. En ben je minder ambitieus als je realistisch bent?”

Takkenberg: “Ik hoop dat het BMJ volgend jaar dezelfde vergelijking maakt, maar dan uitgaat van een lijst met vrouwelijke woorden.”

Ander kerstonderzoek in The BMJ:

Van alle artsen worden psychiaters het vaakst bekeurd voor stevige snelheidsovertredingen (meer dan 32 kilometer per uur boven de toegestane snelheid). Dat blijkt uit onderzoek in Florida waarvoor ruim 14.000 boetes van artsen werden bekeken. Mannelijke artsen krijgen veel vaker een boete dan vrouwelijke collega’s. Cardiologen rijden in de duurste auto’s.

Het is een oud bijgeloof onder artsen: zodra je ze ‘een rustige dienst’ wenst, worden ze overspoeld met patiënten met complexe aandoeningen. Niets van waar, zo blijkt uit een geestig onderzoek op een afdeling in een Brits ziekenhuis. Twee stafleden moesten op sommige (met de dobbelsteen vastgestelde dagen) tegen hun collega’s zeggen: ‘Dit wordt vast een rustige dag’, terwijl ze op andere dagen dat R-woord moesten vermijden. Na twee maanden kon geen verschil worden vastgesteld in de hoeveelheid werk. “In tijden van werkstress en personeelstekorten moeten artsen een andere manier vinden om hun welzijn te verbeteren”, aldus de onderzoekers.

Een van de meest gedownloade artikelen aller tijden uit het BMJ (miljoenen keren) is de studie naar het beeld van mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen tijdens seks in een mri-scanner. Met daarin de intrigerende zin dat het mannelijk geslachtsdeel tijdens de daad de vorm van een boemerang aanneemt. Toch niet echt “het medische equivalent van de maanlanding”, schrijft het blad in een terugblik, en toch werden de (gratis) zwart-witfoto’s van de daad een attractie, die nog altijd lezers (en kijkers) trekt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234