Donderdag 19/09/2019

wetenschap

Onderzoek bewijst: de mens heeft de grens van haar levensverwachting nog niet bereikt

Beeld ANP

De sterftegraad stabiliseert bij de alleroudste mensen: dat is de opmerkelijke conclusie van een studie van een onderzoek bij Italiaanse bejaarden. Dat kan betekenen dat de mensheid mogelijk nog niet de grenzen van haar levensverwachting heeft bereikt.

Sinds 1900 is de gemiddelde levensverwachting drastisch gestegen, dankzij een verbeterde gezondheidszorg, hygiëne en voedselvoorraad. Maar een nieuw onderzoek bij langlevende Italianen, zopas gepubliceerd in het tijdschrift Science, wijst erop dat de mens mogelijk in staat is om nog langer te leven. "Als er een vaste biologische grens is, zitten we daar nog niet tegenaan", zegt Elisabetta Barbi, demografe aan de Universiteit van Rome.

Het huidige leeftijdsrecord werd 21 jaar geleden gevestigd door Jeanne Calment, een Franse vrouw die overleed op 122-jarige leeftijd. Sindsdien is nooit nog iemand ouder geworden – tenminste, voor zover de wetenschap op de hoogte is.

In 2016 kwamen wetenschappers van het Albert Einstein College of Medicine (New York) met de bewering dat Jeanne Calment een grote statistische uitzondering was. Zij stelden dat de mens een vaste levensgrens heeft bereikt, die ze vastlegden rond 115 jaar.

Een heleboel critici maakten brandhout van dat onderzoek. "De gebruikte gegevens waren pover en er waren veel statistische tekortkomingen", zegt bioloog Siegfried Hekimi van McGill University in Montreal.

Al wie de grenzen van het menselijk leven onderzoekt, staat voor twee enorme statistische uitdagingen. Ten eerste worden niet veel mensen heel erg oud, en ten tweede vergeten veel erg oude mensen hoe oud ze nu eigenlijk zijn. "Op zulke leeftijden is het echt moeilijk om de leeftijd te verifiëren", vertelt Barbi.

Afgevlakte curve

Barbi en haar collega's vlooiden de bevolkingsregisters van Italië uit om elke burger te lokaliseren die tussen 2009 en 2015 de leeftijd van 105 bereikte. Van al die mensen zochten en vonden ze de geboorteakte, om zo hun leeftijd te bepalen.

Het team verzamelde uiteindelijk 3.836 oude Italianen in een databank. Ze spoorden overlijdensaktes op van alle mensen die overleden tijdens de bestudeerde periode, en bepaalden zo het tempo waarin verschillende leeftijdsgroepen stierven.

Het is allang gemeengoed dat het sterftecijfer eerder hoog ligt net na de geboorte, om dan in de vroege levensjaren steil te dalen. Bij dertigers gaat het sterftecijfer weer omhoog, om bij zeventigers en tachtigers steil naar boven te klimmen.

Als het sterftecijfer exponentieel zou toenemen naarmate mensen 'extreem oud' worden, dan zou de maximale leeftijd effectief ergens liggen rond de grens die het Einstein-team in 2016 legde. Maar dat is nu net niet het geval, ontdekten Barbi en haar collega's. Zij stelden vast dat de steile curve bij extreem oude Italianen plots wordt afgevlakt. De onderzoekers kwamen ook te weten dat mensen die later geboren werden een iets lagere mortaliteitsgraad hebben wanneer ze 105 worden.

Kenneth W. Wachter, demograaf aan de Universiteit van Berkeley en coauteur van het nieuwe onderzoek: "Verbeteringen qua mortaliteit komen zelfs voor in deze heel hoge leeftijden. We zitten nog niet aan de absolute bovengrens inzake de menselijke leeftijd."

Brandon Milholland van Albert Einstein College – coauteur van het onderzoek dat de maximumleeftijd vastlegde op 105 jaar – stelt de nieuwe studie in vraag: de onderzoekers beperkten zich namelijk tot een termijn van zeven jaar in slechts één land. "Dat is een heel klein deel van de mensheid", zegt hij.

Milholland heeft ook kritiek op de manier waarop het team de gegevens analyseerde. Het onderzocht maar twee mogelijkheden: ofwel dat de sterftegraad zijn exponentiële klim voortzet, ofwel dat hij een plateau bereikt.

Volgens Milholland ligt de waarheid mogelijk ergens in het midden. "Het lijkt redelijk vergezocht dat de kans op sterven plots stopt na die exponentiële toename."

Hekimi heeft op zijn beurt alleen maar lof voor de studie en haar gegevens. Hij noemt de besluiten "zeer boeiend en verrassend".

Zwakkere genen

Het nieuwe onderzoek legt niet uit waarom de sterftegraad plots stabiel wordt bij heel oude mensen. Eén mogelijkheid is dat sommige mensen zwakkere genen hebben dan anderen, waardoor ze sneller sterven. De groep die dan overblijft, bestaat uit zeer sterke senioren.

Maar Hekimi ziet andere factoren in het spel. Tijdens een mensenleven raken cellen beschadigd. We slagen er maar deels in om die te repareren, en mettertijd verzwakt het lichaam. Volgens Hekimi is het best mogelijk dat heel oude mensen gewoonweg in een trager ritme leven, waardoor ze minder onherstelbare schade oplopen.

De stabiele sterftegraad betekent niet dat eeuwelingen een fontein der jeugd hebben aangeboord. Volgens de nieuwe studie maken ze met elk nieuw jaar toch weer meer kans om te sterven dan iemand die in de negentig is.

Hoe dan ook zal het record van de Franse Jeanne Calment (122 jaar) niet snel worden verbroken, zegt Tom Kirkwood van Newcastle University, die niet meewerkte aan de nieuwe studie. "Hoe hoger het plafond bij elk record komt te liggen, hoe moeilijker het wordt om het te verbeteren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234