Zondag 19/01/2020

Wetenschap

Om termieten te vangen moet de chimpansee gereedschap leren maken. Dat kan voor een culturele evolutie zorgen

Beeld thinkstock

Technologie en onderwijs: de chimpansee weet er wel raad mee, als het nodig is.

Gereedschap gaat bij de mens van meester naar leerling. Bij chimpansees ook. Tenminste in Congo, maar niet in Tanzania. Waarom?

De mens is niet de enige die gereedschappen gebruikt; veel dieren doen dat, waaronder de chimpansee. Die weet precies welke takjes of stengels hij moet gebruiken om termieten uit het nest te halen, die voor hem een belangrijke bron van eiwit zijn. Een internationale ploeg onderzoekers wilde uitzoeken hoe een chimpansee aan die technische kennis komt, en stuitte op een opmerkelijk verschil. In de ene populatie chimpansees krijgen de jongen gereedschap en kennis aangereikt door hun ouders, en in de andere populatie moeten de jongen met afkijken en zelf proberen de termieten uit het nest zien te krijgen.

Het zijn niet de minste populaties die in dit onderzoek werden gevolgd. De ene huist in Gombe, Tanzania, waar primatoloog Jane Goodall al in de jaren zestig begon het volgen van chimpansees. De andere populatie woont in Goualougo, in Congo, en wordt al twintig door wetenschappers geobserveerd. In beide populaties worden gereedschappen gebruikt om termieten binnen te halen. Maar in Gombe is dat maar één soort gereedschap, terwijl de chimpansees in Goualougo een klein arsenaal aan gereedschappen gebruiken.

Termieten

De reden is simpel: de termieten in Goualougo zijn lastiger te vangen dan die in Gombe. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor het gedrag van de mensapen, schrijven de onderzoekers in vakblad PNAS. In Goualougo reiken ouders hun kinderen de gereedschappen aan en leren hen ook ermee om te gaan. De chimpansees leren uiteindelijk zelf die gereedschappen te maken, maar dan zijn ze bijna volwassen en al volleerde termietenvangers. In Gombe reiken oudere chimpansees zelden gereedschap aan. De jongen moeten de kunst van het termietenvissen zelf ontdekken. Sterker: als ze bij hun ouders gaan zeuren om gereedschap worden ze weggewimpeld.

Onderwijs

Conclusie: pas als de termieten moeilijk te vangen zijn, krijgt de jonge chimpansee onderwijs. Dat is een fascinerende uitkomst, voor evolutiebiologen. Want het gaat hier over technologie, kennisontwikkeling en onderwijs. Er zijn veel dieren die gereedschap gebruiken, en die behalve biologie dus ook technologie in huis hebben. Als die, met wat afkijken, zelf het wiel uitvinden, is dan niet erg opwindend. Maar als kennis van generatie op generatie wordt doorgegeven, kan de technologie gaandeweg worden verbeterd, en heb je culturele evolutie. 

Culturele evolutie is een gekend fenomeen bij de mens, en gaat bij hem ook veel sneller dan zijn biologische evolutie. In het dierenrijk wordt culturele evolutie her en der vermoed, maar het is lastig aan te tonen. Deze ploeg onderzoekers denkt nu bij chimpansees sterke aanwijzingen te hebben gevonden. Want als de termieten zich niet met een simpel stokje laten vangen, gaan werkplaats en klaslokaal open, en komt een culturele evolutie op gang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234