Maandag 16/12/2019

Column De schaal van Mulders

Olifanten herinneren zich de roep van honderd soortgenoten, terwijl ik al opkijk als een willekeurig kind ‘papa’ roept vanuit een ballenbad

Beeld ANP

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat u bij de hersenkwabben kan grijpen.

Het is zondagmiddag, in de straat ontploffen geen bommen en ik denk aan een vrouw die ik lang geleden gekend heb. Ze was groot en slim en had een nummerplaat waar SEA op stond. Dat onthoud je van de liefde als er een generatie overheen gaat. Op een dag reed de vrouw bij me weg, om bij het kruispunt verderop onzacht tegen een andere auto aan te botsen. Er was alleen blikschade, maar de vrouw was zo geschokt dat ik ze nooit meer heb teruggezien. Misschien zag ze een karmisch teken in de aanrijding. Aan zulke dingen denk je, wanneer je op een bladstille zondag op tv naar de documentaire Mémoires d’éléphant kijkt.

Mémoires d’éléphant, een kind ziet daarin al de woordspeling. Van olifanten wordt beweerd dat ze een olifantengeheugen hebben. Ze vergeten niets, en al zeker niet hun vrienden. Er zijn voorbeelden van olifanten in gevangenschap die elkaar terugzagen na drieëntwintig jaren, en duidelijke blijken van herkenning gaven. Onderzoek in Kenia toonde aan dat de dieren zich de roep van honderd soortgenoten kunnen herinneren.

Terwijl ik al opkijk als een willekeurig kind ‘papa’ roept vanuit het ballenbad.

5 kilogram

Met een massa van vijf kilogram zijn de hersenen van olifanten groter dan die van enig ander landdier. De neocortex is groot en erg gekronkeld, zoals bij apen en enkele soorten dolfijnen. Wetenschappers zien dat als een teken van hoge intelligentie. ‘Het patroon van de windingen in de hersenen is complexer dan bij mensen, primaten en roofdieren, maar minder complex dan dat van walvissen.’

Ik hou van de exactheid van zulke zinnen, maar de documentaire Mémoires d’éléphant schuwt dergelijke wetenswaardigheden. Ze bespeelt eerder de emotionele snaar en beschrijft het leven van een olifant zoals die het zelf zou vertellen. Ik wantrouw het als mensen hun woorden in de mond van andere diersoorten leggen: ‘Ik had mijn derde setje maaltanden opgebruikt’ of ‘we liepen blindelings achter de matriarch aan’. Je kunt veel zeggen over olifanten, maar niet dat ze woorden zouden bezigen als matriarch of derde setje.

Toch heeft de documentaire de kracht mij mee te slepen, en meer bepaald de eenzaamheid waarmee de olifant blijkt te kampen. Hij noemt zichzelf verdoemd, omdat de natuur hem groot en sterk heeft gemaakt, maar hij in ruil daarvoor wel duizend bussels gras per dag moet eten. Als hun tanden versleten zijn en ze niet meer kunnen kauwen, wordt het moeilijk om de grote machine te onderhouden. “Ik ben nu bijna zestig jaar”, mijmert de dikhuid tegen het einde van zijn lange leven. “Ik ben enorm vermagerd en weer helemaal alleen. Ik loop nog wat rond over de vlakte, wachtend op het moment dat de dood me komt halen. Om me bezig te houden, pluk ik af en toe nog wat gras, maar zonder overtuiging.”

Op zulke momenten denkt hij terug aan zijn maatje van lang geleden, zoals ik terugdenk aan een vrouw die nummerplaat SEA had. Herinner ik mij de roep van deze soortgenote? Ik weet niet wat er van haar is geworden. Zou ze gelukkig zijn geworden en leuke kalfjes hebben gekregen?

Dat is niet uitgesloten, in deze wereld waarin er op ivoor gestroopt wordt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234