Zaterdag 04/07/2020
Een kurkdroge Kalmthoutse Heide.

Weer en klimaat

Nooit eerder sinds het begin van de metingen startte de zomer zo droog: ‘Er dreigt een ramp’

Een kurkdroge Kalmthoutse Heide.Beeld Eric de Mildt

Het blijft gortdroog. Door een combinatie van minder neerslag en meer verdamping verzeilt ons land in de droogste start van de zomer sinds begin vorige eeuw. ‘Als het binnenkort niet regent, is dat een ramp’, stelt professor waterbouwkunde Patrick Willems (KU Leuven).

Maart en april waren sinds mensenheugenis bekend om hun buien en meteorologische grillen, maar dit jaar is daar weinig van te merken. Al een tijdje en steeds ongeruster wijst professor waterbouwkunde Patrick Willems erop dat de situatie nu ongezien is. “Wordt het opnieuw een droge en warme zomer, dan zal dat in combinatie met deze startpositie erg problematisch zijn.”

Hoe ziet die startpositie eruit?

Willems: “Al meer dan een eeuw meten we op dezelfde plek in Ukkel temperatuur, neerslag en andere meteorologische factoren. Vandaag zien we dat ons land nooit zo uitgedroogd aan het zomerseizoen is begonnen sinds het begin van de metingen in 1901. Niet alleen zaten we door de vorige drie droge zomers al met een watertekort, sinds midden maart is er zo goed als geen neerslag meer gevallen. Door de warme temperaturen verdampt het water in de bodem bovendien sterk. De combinatie van een groot neerslagtekort en veel verdamping maakt dat wij ons op onbekend terrein begeven.”

Het is nu in mei al erger dan in andere berucht droge jaren.

“Precies. De zomers van 1976 en die van 2018 waren uitzonderlijk droog. Maar als je kijkt naar de situatie sinds 1 april, wanneer het hydrologische zomerseizoen start, dan zien we dat het neerslagtekort nu groter is dan aan de start van die zomers. We zitten met ongeveer 150 millimeter neerslagtekort dat is ontstaan door de recente droge zomers en daarbij komt nu nog eens zo’n 100 millimeter tekort doordat het al weken niet regent. 

“We moeten hopen dat het binnenkort regelmatig weer wat regent, zodat die steile droogtepiek die nu al is ingezet toch nog aftopt. Landbouwers en waterbeheerders houden nu voor het vierde jaar op rij de adem in. Vorig jaar was het ook bang afwachten. Hier en daar een regenbui heeft het toen wat getemperd, maar het was wel al erg droog, zeker ook in de nazomer. Ondertussen is er in Antwerpen al een captatieverbod in de meest kwetsbare waterlopen. Nooit eerder kwam dat zo vroeg en ik verwacht dat er de komende dagen nog komen.”

Wat zijn de dieperliggende oorzaken?

“Het is warmer geworden door de klimaatverandering, het regent minder en we kregen de laatste weken erg droge winden uit Rusland. Dat is dus weer en klimaat. En daarbij komt dus het neerslagtekort dat we meeslepen van vorige jaren.”

In veel landen is het door de opwarming van de aarde steeds droger. De situatie in ons kikkerland kan toch niet veel erger zijn dan in pakweg Zuid-Spanje?

“Toch wel. Wij zitten in Vlaanderen met een structureel grondwatertekort. Daar zijn drie belangrijke redenen voor: wij hebben geen grote rivieren zoals de Nederlanders, die water uit de Rijn in het IJselmeer opslaan; we zijn een zeer dichtbevolkte regio, die dus de regen die we krijgen over veel mensen moet verdelen; en onze bodem is sterk gedraineerd en verhard, waardoor die regen er veel te weinig in opgeslagen wordt. 

“Als je er dan dit soort hoogst uitzonderlijke droogte aan het begin van de zomer bij krijgt, riskeer je echt problemen met de drinkwatervoorziening en economisch zware gevolgen voor landbouw en bedrijven die van watertoevoer afhankelijk zijn. Ook raakt de biodiversiteit aangetast. Dat zien we nu stilaan gebeuren met bomen die veel vroeger hun bladeren verliezen, een verzwakt immuunsysteem hebben en daardoor sneller vatbaar zijn voor ziektes en schadelijke insecten of bij de minste windstoot omwaaien.”

Hoe kunnen we dit het hoofd bieden?

“Vlaanderen heeft het probleem vorig jaar meer prioriteit gegeven met een droogteplan. Maar minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) geeft nu zelf toe dat dat niet zal volstaan. Daarom ligt er nu een set van bijkomende maatregelen voor die allemaal rond dezelfde principes draaien: meer water in de bodem houden door verharding tegen te gaan en te voorkomen dat water te veel wegstroomt in riolen en waterlopen en meer ‘sponzen’ voorzien, zoals wetlands langs rivieren. Dat klinkt goed, maar het zal ook echt allemaal doorgevoerd moeten worden. Wat goed is, is dat bijvoorbeeld Limburg niet wacht op Vlaanderen en zelf al begint met een droogteplan. Gemeenten kunnen starten met minder beton, meer waterbassins en slimmere opslag van regenwater.

“Ondertussen kan wie een tuin heeft ook iets doen. Een regenput aanleggen en dat water gebruiken voor het huishouden, bijvoorbeeld. En het overtollige regenwater afleiden naar lagergelegen zones in de tuin zodat het niet wegloopt in de riool. Dat zou al veel verschil maken en kan vermijden dat we naar afschakelplannen evolueren. Ook illegale boorputten die uit het grondwater putten en leidingwater gebruiken voor zwembaden, het gazon of het wassen van de auto is nu echt not done. Ik hoop dat dat op den duur sociaal even sterk afgekeurd wordt als onvoldoende afstand houden in de strijd tegen het coronavirus. Als dat niet lukt, kun je niet anders dan grondwater duurder maken om spaarzaamheid en hergebruik af te dwingen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234