Dinsdag 15/10/2019

Wetenschap

Niks knusse oertijd: eerste boeren hadden mogelijk importbruiden en slaven

Een in 2016 in Duitsland gevonden boerengraf uit de bronstijd, vermoedelijk van 2000 voor Christus. Beeld EPA

Zó knus was het bij de Flintstones thuis dus niet. Prehistorische boeren in Europa hadden geen homogene, hechte gezinnen; ze haalden importbruiden in huis en hielden misschien zelfs slaven. 

Dat althans stellen wetenschappers die een reeks graven uit de late steentijd en de bronstijd in Zuid-Duitsland in detail onderzochten. De ontdekking zet het vertrouwde beeld van vroege boerenculturen op zijn kop. In plaats van een vredige samenleving waar men in familieverband gebroederlijk het land ontgon, waren er op de eerste boerderijen al scherpe standsverschillen.

Dat er destijds ook rijke mensen bestonden, wisten archeologen al uit grafgiften. Vaak deed men dat echter af als uitzonderingen: dit waren vast plaatselijke ‘koningen’. Maar dat er in nederzettingen en misschien zelfs onder één dak verschillen waren tussen rijk en arm, is verrassend.

Neem het 4.500 jaar oude grafveldje dat archeologen in 2012 opgroeven bij Wehringen, in de Zuid-Duitse deelstaat Beieren. Zestien doden vond men er, van wie drie voorzien van rijke grafgiften. Naar nu blijkt, zijn dat een moeder en haar twee zoons: een teken dat de rijkdom ook toen al in de familie bleef. De overige dertien maakten deel uit van dezelfde leefgemeenschap, maar waren zonder bezit begraven.

Lemen huizen

Voor hun onderzoek besloot Johann Krause van het Max Planck Instituut in Jena met tientallen collega’s ruim honderd eerder opgegraven prehistorische skeletten uit de Duitse Lechvallei opnieuw in detail te analyseren, met de modernste forensische technieken. De resten zijn van boeren die daar tussen ongeveer 2750 en 1300 voor Christus in lemen huizen woonden.

Tot hun verrassing waren alleen sommige mannen de min of meer constante factor, bleek uit hun dna. Moeders hadden ander dna en kwamen van ver, zo doen hun grafgiften vermoeden: sommigen misschien wel van honderden kilometers. Ook dochters gaf men weg of verhandelde men. Dat maakt het team op uit het feit dat er in de graven nauwelijks jonge vrouwen met het plaatselijke familie-dna lagen.

Verrassender nog zijn de vele doden zonder kist of noemenswaardige grafgiften. Die blijken niet genetisch verwant aan het kerngezin. Een aanwijzing dat dit “buitenstaanders” waren, die als knecht of zelfs als slaaf in de gemeenschap woonden. Het beeld doet denken aan Griekse of Romeinse huishoudens waar men met een kerngezin en wat slaven onder een dak woonde, noteert Krause in vakblad Science.

De ‘vrouw van Skrydstrup’, een in Denemarken opgegraven vrouw uit de bronstijd met opvallende sieraden en haar. Nadere analyse wees uit dat de vrouw zeer ver weg moet zijn opgegroeid. Beeld Lennart Larssen / Plos

Pleegkinderen

Fijn, zo’n onderzoek dat in detail inzoomt op een regio, reageert desgevraagd bio-archeoloog Yvonne van Amerongen van onderzoeksbureau Archol. Maar ze valt over de slaven: “Dat komt wel erg plotseling om de hoek kijken. Voor hetzelfde geld waren het pleegkinderen, of iets heel anders.”

Ook wijst ze erop dat grafgiften niet altijd een betrouwbare graadmeter zijn voor rijkdom. “In West-Friesland, waar ik onderzoek heb gedaan, leken de boerderijen uit de bronstijd op het eerste gezicht allemaal hetzelfde’, zegt Van Amerongen. ‘Je zag verschillen in rijkdom pas aan de verschillende soorten vee die men had, niet aan de huisgrootte.”

Hoe de situatie elders in Europa was, is lastig te zeggen. “Dit is een voorbeeld van één regio”, zegt Van Amerongen. “Er zullen er vast meer volgen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234