Donderdag 21/11/2019

Dementie

Nieuwe klap voor onderzoek naar alzheimer: Roche trekt stekker uit twee studies

Beeld afp

Farmaproducent Roche trekt de stekker uit twee studies met alzheimerpatiënten. Een zoveelste tegenslag in het onderzoek naar een medicijn tegen de ziekte. ‘Wat we vooral niet mogen doen, is wanhopen.’ Vier vragen en antwoorden over de stand van zaken. 

Wat is er precies gebeurd? 

Het Zwitserse farmabedrijf Roche zet twee alzheimerstudies stop. Het gaat om een geneesmiddel dat alzheimer moet afremmen en dat getest werd in twee grote klinische proeven. In die studies zochten ze naar een behandeling van de ziekte in een vroeg stadium. Lange tijd was het onderzoek erg beloftevol, het zat dan ook al in fase 3. In de laatste fase dus vooraleer het eventueel op de markt zou komen. 

“Een grote verrassing is het niet”, zegt professor Bart De Strooper, gerenommeerd alzheimeronderzoeker aan de KU Leuven (VIB) en directeur van het UK Dementia Research Institute. “Een andere studie, waarbij gelijkaardige antilichamen werden getest, is al eerder gestrand. Waarom zou het ene werken en het andere niet? Een paar jaar geleden waren de verwachtingen daarover erg groot, maar uiteindelijk is het op niks uitgedraaid.”

Hij begrijpt dat Roche de trials stopzet. “Als een studie niet tot het verhoopte resultaat leidt, dan is het niet onlogisch om ermee op te houden. Zo werkt wetenschap nu eenmaal.”

Hoe staat het met andere studies? 

Hier wringt het schoentje, want Roche is niet de enige die - deels - de handdoek in de ring gooit. Het lijstje met farmaproducenten die hun onderzoek naar alzheimer hebben gestaakt, dikt jaar na jaar aan: Eli Lilly, Johnson & Johnson, Merck en Pfizer. 

Zeker toen die laatste verkondigde dat het niet meer zou investeren in grote alzheimerstudies, was dat een enorme klap. Hier gaf een van de grootste farmabedrijven ter wereld openlijk toe dat ze er niet meer in geloofden. “Erg teleurstellend”, vindt De Strooper. “Maar dat betekent niet dat we mogen opgeven. Gelukkig doet Roche dat ook niet.”

Bij Roche laten ze de moed inderdaad niet zakken. “Hoewel de resultaten ontgoochelend zijn, dragen ze betekenisvol bij tot ons begrip van de ziekte van alzheimer”, liet de medisch directeur van Roche, Sandra Horning, in de Franse pers weten. Een andere beloftevolle studie wordt voortgezet, net als andere potentiële behandelingen.

En er staan nóg hoopvolle studies op stapel. De Strooper: “Er zijn twee studies, die nu in fase 2 zitten, waarbij gebruik wordt gemaakt van monoklonale antilichamen (dat zijn afweer- of antistoffen die in het laboratorium worden ontwikkeld, sv). De eerste resultaten tonen hoe de ‘amyloïde plakken’, die de communicatie tussen de hersencellen verstoren, verkleinen. Bovendien zien ze dat hoe meer geneesmiddel ze geven, hoe beter het effect. En dat de achteruitgang bij de patiënten minder groot is. Maar opnieuw: dit is een fase 2-studie. De kans dat het fout loopt bij een fase 3, blijft reëel.”

Beeld Hollandse Hoogte / Hans van Rhoo

Waarom loopt het zo moeilijk? 

“Er zijn veel obstakels”, geeft De Strooper toe. “Of een medicijn werkt, kan je bijvoorbeeld alleen maar achterhalen aan de hand van cognitieve testen. Wij moeten de patiënten, of diegenen die voor hen zorgen, bevragen. Je moet cognitieve veranderingen spotten die soms jaren tijd in beslag nemen. Dat vergt veel tijd en is bijgevolg duur.”

Wat de laatste jaren ook voor frustratie heeft gezorgd, is dat een van de basishypotheses in het alzheimeronderzoek onder druk is komen te staan. Die hypothese stelt dat de opstapeling van zogenaamde amyloïde eiwitten - de amyloïde ‘plakken’ - in de hersenen tot een verstoorde communicatie tussen de hersencellen leidt. “Inmiddels weten we dat het complexer is dan dat”, zegt de Leuvense prof. Maar het had wel als gevolg dat heel wat beloftevol onderzoek uiteindelijk op niks is uitgedraaid.

“Hoe dan ook is er veel te weinig onderzoek naar de ziekte”, benadrukt De Strooper. “Er zijn meer dan 3.500 klinische trials naar kanker. Voor alzheimer zijn er amper 240. Het grote publiek moet net eisen dat hier meer op wordt ingezet. Willen we resultaten boeken, dan moeten we er vooral werk van maken.”

Wat moet er gebeuren?

Wat we volgens de alzheimerspecialist vooral niet mogen doen, is wanhopen. “We mogen niet concluderen dat het onmogelijk is. De eerste onderzoeken naar aids in de jaren tachtig zijn evenmin op iets uitgedraaid. En kijk waar we daar nu staan.”

Ook belangrijk: een studie die faalt, betekent niet enkel slecht nieuws. “Bij elke trial die fout afloopt, leren we iets. Nu weten we bijvoorbeeld dat de aanwezigheid van het amyloïde eiwit niet de enige factor is die leidt tot alzheimer, maar dat ook een resem genen een belangrijke rol spelen.”

Wel vraagt De Strooper zich af of grote farmabedrijven op den duur nog bereid zullen zijn om erin te investeren. Te meer omdat het onderzoek al enkele decennia in beslag neemt, voorlopig zonder noemenswaardig succes. “De enige reden dat ze het nog doen, is omdat ze beseffen dat het om een grote groep patiënten gaat. Wie als eerste met een medicijn komt, haalt de jackpot binnen.”

Anderzijds: een farmabedrijf kan maar enkele jaren geld verdienen aan een geneesmiddel, totdat het patent vervalt. Komt er ooit een medicijn tegen Alzheimer, dan is de kans zeer groot dat het exuberant duur wordt, net omdat het bedrijf de jarenlange ontwikkelingskosten er zal willen uithalen. “Daar moeten we over durven nadenken”, zegt De Strooper. “En misschien moeten we het systeem wat herzien.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234