Maandag 26/07/2021

Achtergrond

Nieuwe ‘chocoladekikker’ ontdekt in moerassen van Nieuw-Guinea. De ontdekking geeft een dubbel gevoel

De litoria mira heeft subtiele lavendelkleurige vlekjes achter zijn ogen en is iets kleiner dan zijn bekendere neef, de Australische groene boomkikker. Beeld Queensland Museum Network
De litoria mira heeft subtiele lavendelkleurige vlekjes achter zijn ogen en is iets kleiner dan zijn bekendere neef, de Australische groene boomkikker.Beeld Queensland Museum Network

Een bijzondere vondst op het eiland Nieuw-Guinea: een kleine kikker, slechts zeven à acht centimeter lang, tuurt met ogen zo groot als muntstukken vanaf de boomstronk waar hij met zijn kleverige pootjes op zit. Hij doet denken aan het springere snoepgoed uit de Harry Potterboeken van J.K. Rowling, want hij is bruin als chocolade. Maar allesbehalve fictief.

De cacaokleur is ook het meest in het oog springende verschil met de Australische groene boomkikker, op wie hij verder als twee druppels water lijkt. Het duurde vijf jaar voordat wetenschappers wisten vast te stellen dat het om een niet eerder ontdekte kikkersoort gaat.

De Australische kikkerexpert Steve Richards spotte de chocoladekikker voor het eerst in 2016 in het moerassige laaglandregenwoud van Nieuw-Guinea. Tot dat moment had de amfibie zich aan de menselijke waarneming weten te onttrekken, waarschijnlijk vanwege zijn onherbergzame habitat. ‘Het is drassig, het is stekelig, er zijn veel malaria-dragende mozzies (Australisch voor muskieten, red.), er zijn overstromingen, krokodillen en weinig wegen. Het is echt een zeer onaangename plek om te werken’, zei Richards tegen persbureau Australian Associated Press.

Richards, verbonden aan het South Australian Museum in Adelaide, wist een paar exemplaren te vangen. Hierbij verstoorde hij naar eigen zeggen een nest reuzenhorzels en moest het op een lopen zetten om aan de gevaarlijke insecten te ontkomen. Niet eenvoudig in de kniehoge moerasmodder. Wetenschappers braken zich vervolgens het hoofd over de vraag of dit daadwerkelijk een nieuwe kikkersoort is, of gewoon een cacaokleurige versie van de Australische groene boomkikker.

De Australische groene boomkikker. Beeld REUTERS
De Australische groene boomkikker.Beeld REUTERS

Genetisch onderzoek wijst nu uit dat het wel degelijk om een aparte soort gaat. Een ontdekking die zo verrassend is dat hij doorklinkt in de wetenschappelijke benaming van de kikker: Litoria mira – ‘mira’ is Latijn voor ‘verwonderlijk’ of ‘verrassend’. Volgens Richards, die in Australië enkele en op Nieuw-Guinea ruim 200 kikkersoorten ontdekte, is het verrassend dat een familielid van de Australische groene boomkikker zo lang over het hoofd is gezien.

Dubbel gevoel

‘Het is prachtig dat er een nieuwe soort is ontdekt’, zegt bioloog en toxicoloog Mátyás Bittenbinder. Desondanks geven zulke ontdekkingen een dubbel gevoel. ‘Kikkers zijn kwetsbaar. Er sterven ook veel groepen uit voordat ze beschreven worden.’ Kikkers maken naar verwachting 20 tot 30 procent uit van nieuw ontdekte diersoorten. Er zijn ongeveer 8.000 soorten bekend en dat is nog maar een fractie van het totaal, schatten wetenschappers.

Een grote bedreiging voor kikkers is de fragmentatie van hun leefgebied door houtkap of landbouw. ‘Leefgebieden worden kleiner en raken van elkaar gescheiden’, legt Bittenbinder uit. ‘Kikkers komen elkaar minder tegen, waardoor de genetische diversiteit afneemt. Dat maakt ze kwetsbaar voor bijvoorbeeld ziektes.’ Zo heeft een dodelijke schimmel de afgelopen decennia wereldwijd volledige populaties kikkers en salamanders weggevaagd.

Kleiner

De chocoladekikker dankt zijn kleur vermoedelijk aan de bruine ondergrond waarop hij leeft, ter camouflage. ‘Maar dat moet nog onderzocht worden’, zegt Bittenbinder. De Australische groene boomkikker leeft juist in een groene omgeving.

Er zijn ook andere, kleine verschillen met zijn groene Australische neef, aan wie de chocoladekikker van alle soorten het dichtst verwant is. Zo heeft hij subtiele lavendelkleurige vlekjes achter zijn ogen en is hij iets kleiner. De kans dat hij ook voorkomt in Australië achten Richards en zijn collega’s klein. Het savanne-achtige noorden van Australië vormt een hele andere habitat dan het zompige regenwoud van Nieuw-Guinea.

Desalniettemin is er veel verwantschap tussen diersoorten in Australië en eilanden zoals Nieuw-Guinea. Hoewel de landschappen inmiddels sterk verschillen en de gebieden nu worden gescheiden door een zeestraat, zaten Australië en Nieuw-Guinea 2,6 miljoen jaar geleden aan elkaar vast. Genetische verwantschap tussen bijvoorbeeld kikkersoorten is daar een spoor van.

Volgens onderzoeker Richards die samen met collega-wetenschappers een paper publiceerde over de vondst, laat de ontdekking zien hoe de natuur zich de afgelopen miljoenen jaren heeft ontwikkeld. ‘De biodiversiteit van Nieuw-Guinea helpt ons de geschiedenis en oorsprong van de unieke Australische fauna begrijpen.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234